Fonlarda gördüğünüz 1–7 arasındaki risk seviyesi, paranızın ne kadar güvende olduğunu değil; fon fiyatının geçmişte ne kadar dalgalandığını gösterir.
Basitçe:
Risk seviyesi düşük = fiyat az oynuyor.
Risk seviyesi yüksek = fiyat çok oynuyor.
Ama bu, “Risk seviyesi 1 olan fonda para garanti, risk seviyesi 7 olan fonda para tehlikede” demek değildir.
Örneğin bir para piyasası fonunu düşünün.
Fon, mali yapısı çok kötü bir şirketin bonosunu almış olabilir. Şirket ödemelerini yaptığı sürece bono her gün düzenli faiz tahakkuk ettirir, fon fiyatı neredeyse hiç dalgalanmaz. Bu nedenle fonun risk seviyesi düşük görünebilir.
Ancak burada önemli olan sadece fiyatın ne kadar oynadığı değildir. Bonoyu ihraç eden şirketin borcunu gerçekten ödeyip ödeyemeyeceği de ayrı bir risktir.
Benzer şekilde, yakın zamanda yaşadığımız örneklerde olduğu gibi, bir fon kısa vadeli borç verirken karşılığında piyasa değeri tartışmalı veya likiditesi zayıf hisseleri teminat olarak alabilir.
İşlem boyunca fon her gün düzenli getiri yazdığı için fiyat oynaklığı çok düşük kalabilir. Fakat temerrüt olduğunda asıl soru şudur:
O teminat gerçekten kaça satılabiliyor?
Şimdi tam tersine bakalım.
Bir fonun içerisinde sadece külçe altın olduğunu düşünün. Altın fiyatları sert hareket ediyorsa fonun fiyatı da sert dalgalanır ve risk seviyesi 6–7’ye çıkabilir.
Ama fonun kasasında gerçekten sadece altın vardır.
Benzer şekilde, kasasında sadece nakit dolar bulunan bir fonda kur çok oynak bir dönemden geçiyorsa risk seviyesi yine 6–7’ye çıkabilir.
Ya da ASELSAN, TÜPRAŞ gibi büyük ve güçlü şirketlerden oluşan bir hisse fonunu düşünün. Savaş haberleriyle hisseler sert düşüp çıkabilir ve fonun risk seviyesi 7 olabilir.
Bu risk seviyesi, esas olarak fiyatların çok oynadığını gösterir.
Tersinden bakalım.
Fiyatı uzun süre düzenli şekilde yukarı taşınan ve günlük hareketleri çok sınırlı olan hisselerden oluşan bir fonun geçmiş oynaklığı düşük çıkabilir ve risk seviyesi 3 olabilir.
Oysa hisselerin gerçek değeri, likiditesi veya fiyatın sürdürülebilirliği konusunda ciddi riskler bulunabilir.
İşte bu yüzden fonlarda “risk seviyesi” ile “paramı kaybetme riski” aynı şey değildir.
Risk seviyesi esas olarak fiyat oynaklığını ölçer.
Ama yatırımcı açısından bakılması gereken başka riskler de vardır: kredi riski, likidite riski, karşı taraf riski ve fondaki varlıkların gerçek değeri.
Yatırım bilmeden olmaz; fonla yatırım da bilmeden yapılmaz..!
Bir fonu değerlendirirken sadece getirisine bakmayın.
Fonun içinde ne var?
Asıl buna bakın.
Bazen risk seviyesi 1 olan bir fonda görünmeyen ciddi bir kredi veya likidite riski bulunabilir.
Bazen de risk seviyesi 7 olan bir fonda, sadece fiyatı çok oynayan ama arkasında son derece güçlü varlıklar olabilir.
Ülkemiz, fon içeriklerini görebilme ve değerlendirebilme açısından oldukça şeffaf bir yapıya sahip. Fonlar içeriklerini aylık bildirimlerle açıklıyor.
Bunlara tek tek bakmak zor geliyorsa ChatGPT, Claude veya Gemini gibi yapay zekâ araçlarına fon kodunu vererek fonun içeriği hakkında kısa sürede bir ön analiz de yaptırabilirsiniz.
Ancak burada da önemli bir not var: Yapay zekânın yaptığı analizi nihai karar olarak değil, araştırmaya başlangıç noktası olarak görmek gerekir.
Unutmayın: Para getiriyi kovalar; akıllı para ise ne kadar risk alarak ne elde ettiğine bakar.
