SPK’nın yatırım fonlarına yönelik yeni düzenlemesinin serbest fonlar üzerindeki etkileri netleşiyor. Takasbank Para Piyasası işlemleri fon portföy değerinin yüzde 20’siyle sınırlandırılırken, organize para piyasası işlemlerinde teminat yapısı da yeniden düzenlendi. Yeni kuralların özellikle yüksek borçlanma ve kaldıraç kullanan serbest fonları etkilemesi bekleniyor.
Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) yatırım fonlarına ilişkin kapsamlı düzenlemesinden serbest fonların para piyasası işlemlerine yönelik önemli sınırlamalar çıktı.
Paramedya’dan Remzi Özdemir’in haberine göre, SPK’nın 28 Ağustos 2026 tarihli ve 52/1589 sayılı kararıyla güncellediği Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber, serbest fonların Takasbank Para Piyasası’ndaki hareket alanını da yeniden belirliyor.
Yeni çerçevede iki düzenleme öne çıkıyor. Serbest fonların Takasbank Para Piyasası işlemleri fon portföy değerinin yüzde 20’siyle sınırlandırılırken, yurt içi organize para piyasası işlemlerinde güçlü bir teminat yapısı oluşturulması zorunlu hale geliyor.
Düzenleme, özellikle para piyasası üzerinden yüksek borçlanmaya giderek portföy büyüklüğünün üzerinde pozisyon oluşturan fonlar açısından önemli sonuçlar doğurabilecek.
TAKASBANK PARA PİYASASI İŞLEMLERİNE YÜZDE 20 TAVANI
Serbest fonlar açısından en önemli değişikliklerden biri Takasbank Para Piyasası’nda gerçekleştirilebilecek işlemlerin büyüklüğüne ilişkin.
Yeni kurallara göre serbest fonların bu piyasadaki işlemleri, fon portföy değerinin yüzde 20’sini aşamayacak.
Hesaplamaya yalnızca fonun yatırım amacıyla gerçekleştirdiği işlemler değil, borçlanma amacı taşıyan işlemler de dahil edilecek.
Bu ayrıntı, yeni düzenlemenin kaldıraç kullanımı üzerindeki etkisini artırıyor. Fonların Takasbank Para Piyasası üzerinden yüksek miktarda borçlanarak portföy büyüklüğünün üzerinde pozisyon oluşturabilme imkanına doğrudan sınır getirilmiş oluyor.
Örneğin 1 milyar TL portföy değerine sahip bir serbest fon açısından yüzde 20’lik sınır 200 milyon TL’ye karşılık geliyor. Borçlanma işlemlerinin de hesaplamaya dahil edilmesi nedeniyle fonların stratejilerini bu limit çerçevesinde oluşturması gerekecek.
TEMİNATTA YENİ DÖNEM: YÜZDE 75 EŞİĞİ
SPK yalnızca işlem büyüklüğünü sınırlandırmakla kalmadı, para piyasasında kullanılacak teminatların yapısını da sıkılaştırdı.
Fonların taraf olduğu yurt içi organize para piyasası işlemlerinde, işlem tutarına ilave olarak alınacak teminatın toplam işlem büyüklüğünün yüzde 75’inden az olamayacağı hükme bağlandı.
Teminatın hangi varlıklardan oluşacağı konusunda da belirli kriterler uygulanacak.
Alınan teminatın en az yüzde 50’sinin Repo-Ters Repo Tebliği kapsamında belirlenen varlıklardan oluşması gerekecek.
Toplam teminatın en az yüzde 75’lik bölümünün ise söz konusu varlıklar ile BIST 30 Endeksi kapsamındaki paylardan meydana gelmesi zorunlu olacak.
Böylelikle SPK, yalnızca fonların ne kadar borçlanabileceğini değil, gerçekleştirilen işlemlerin arkasındaki teminatın niteliğini de daha sıkı kurallara bağlıyor.
YÜKSEK KALDIRAÇ KULLANAN FONLAR İÇİN YENİ DENGE
Serbest fonları diğer yatırım fonlarından ayıran özelliklerden biri daha esnek yatırım stratejileri ve yüksek kaldıraç kullanabilme imkanları.
Yeni düzenlemenin bu alanı önemli ölçüde etkilemesi bekleniyor.
Takasbank Para Piyasası işlemlerinin yüzde 20 ile sınırlandırılması, borçlanmanın aynı hesaplamaya dahil edilmesi ve teminat gerekliliklerinin artırılması birlikte değerlendirildiğinde, fonların para piyasası üzerinden oluşturabilecekleri kaldıraç için daha dar bir alan ortaya çıkıyor.
Ancak düzenlemenin bütün serbest fonlar üzerinde aynı sonucu yaratması beklenmiyor.
Para piyasası işlemlerini portföy yönetiminde sınırlı kullanan fonlar açısından değişikliğin etkisi daha düşük kalabilir. Buna karşılık Takasbank Para Piyasası üzerinden yüksek tutarda borçlanan veya portföy değerine kıyasla büyük pozisyonlar taşıyan fonların yeni limitlere göre yeniden pozisyonlanması gerekecek.
MEVCUT FONLARA KADEMELİ UYUM TAKVİMİ
SPK, yeni sınırların yürürlüğe girmesiyle mevcut büyük pozisyonların bir anda kapatılmasının önüne geçmek amacıyla kademeli bir geçiş dönemi belirledi.
29 Ağustos 2026 itibarıyla yüzde 20 sınırının üzerinde bulunan serbest fonların mevcut pozisyonları başlangıçta üst limit olarak kabul edilecek.
Fonların bu seviyenin üzerine çıkmasına izin verilmeyecek ve aşım miktarı belirlenen tarihler doğrultusunda azaltılacak.
Buna göre limit fazlasının en az üçte birinin 30 Eylül 2026’ya kadar giderilmesi gerekiyor.
31 Ekim 2026 itibarıyla aşımın en az üçte ikisinin ortadan kaldırılması, 30 Kasım 2026’da ise fonların yüzde 20 sınırına tamamen uyum sağlaması zorunlu olacak.
Bu takvim özellikle mevcut durumda para piyasasında yüksek pozisyon taşıyan serbest fonların önümüzdeki aylarda yapacağı işlemleri önemli hale getiriyor.
AÇIK POZİSYONLAR DA AZALTILACAK
Düzenlemenin bir başka ayağı Takasbank’ın merkezi karşı taraf hizmeti sunmadığı para piyasası işlemlerine ilişkin.
29 Ağustos itibarıyla bu kapsamdaki mevcut açık pozisyonlar da üst sınır kabul edilecek ve daha fazla artırılamayacak.
Ardından pozisyonların her ay sonunda en az yüzde 20 oranında azaltılması gerekecek.
Böylelikle mevcut işlemlerin ani şekilde sonlandırılması yerine belirli bir takvim içerisinde küçültülmesi sağlanacak.
MERKEZİ KARŞI TARAF YAPISI GÜÇLENDİRİLİYOR
SPK’nın değişiklikleri yalnızca fonların işlem ve teminat büyüklükleriyle sınırlı değil.
Fonların taraf olduğu yurt içi organize para piyasası işlemlerinin Takasbank’ın merkezi karşı taraf olduğu takas sistemine dahil edilmesine yönelik düzenleme de yeni çerçevenin önemli parçalarından biri.
Bu alandaki ilgili hükmün 31 Aralık 2027 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülürken, diğer bazı uyum yükümlülüklerinde 31 Aralık 2026 tarihi esas alınacak.
Merkezi karşı taraf yapısının güçlendirilmesiyle işlemlerde taraflardan birinin yükümlülüğünü yerine getirememesinden kaynaklanabilecek risklerin azaltılması amaçlanıyor.
SPK’NIN ODAĞINDA ÜÇ RİSK VAR
Yeni kurallar birlikte değerlendirildiğinde serbest fonların para piyasası faaliyetlerinde üç başlığın öne çıktığı görülüyor: kaldıraç, teminat kalitesi ve karşı taraf riski.
Yüzde 20’lik limit fonların para piyasası işlemlerinin büyüklüğünü sınırlandırırken, yüzde 75’e ulaşan teminat şartı gerçekleştirilen işlemlerin daha güçlü varlıklarla desteklenmesini zorunlu kılıyor.
Merkezi karşı taraf mekanizmasına yönelik değişiklik ise işlemlerin karşı taraf riskinin daha kontrollü bir yapıya taşınmasını hedefliyor.
Bu nedenle SPK’nın son adımı, yalnızca Takasbank Para Piyasası’na yönelik teknik bir değişiklik olarak görülmüyor.
Serbest fonların hisse yatırımlarına yönelik getirilen yeni sınırlamalarla birlikte değerlendirildiğinde düzenleme, fonların hem sermaye piyasasındaki yoğunlaşmasını hem de para piyasası üzerinden oluşturabilecekleri finansal kaldıracı daha sıkı bir çerçeveye bağlıyor.
Yeni dönemin ilk etkilerinin ise yüzde 20 sınırının üzerinde pozisyon taşıyan fonların kademeli uyum sürecinde ortaya çıkması bekleniyor.
Kaynak: Paramedya / Remzi Özdemir
