- Takasbank’ın TEFAS altyapısında hayata geçirdiği kapsamlı değişiklikler, piyasa tarafından yalnızca teknik bir güncelleme olarak değerlendirilmiyor. Yapılan düzenlemeler, Türkiye sermaye piyasalarının uluslararası standartlara uyum sürecinde önemli bir aşamaya işaret ederken, özellikle yabancı yatırımcıların uzun süredir dile getirdiği bazı yapısal sorunlara yönelik dikkat çekici mesajlar içeriyor.
Yayımlanan genel mektuba göre, yeni sistemle birlikte kredi bazlı yapıdan teminat odaklı risk yönetimine geçiliyor. Nakit yükümlülükleri fon bazında ayrıştırılırken, temerrüt süreçleri daha net ve daha disiplinli hale getiriliyor. Bunun yanında operasyonel izlenebilirlik artırılıyor, fon alım emirlerinde uygulanacak teminat mekanizması yeniden tasarlanıyor ve borç-alacak süreçleri daha şeffaf bir yapıya kavuşturuluyor.
Takasbank Neleri Değiştiriyor?
Yeni düzenlemeyle birlikte öne çıkan başlıkların ilki teminat sistemi oluyor. Mevcut kredi ve fonlama modelinin yerini artık TEFAS limitleri, teminat oranları ve risk bazlı hesaplamalara dayanan yeni bir yapı alıyor. Böylece kredi kullanımına dayalı sistem yerine daha şeffaf ve kontrol edilebilir bir teminat mekanizması oluşturuluyor.
Bir diğer önemli değişiklik ise risk yönetiminde yaşanıyor. Yeni sistemde dağıtıcı kurum riski ile fon operatörü riski birbirinden ayrıştırılarak ayrı ayrı izlenecek. Bu yaklaşımın sistemik risklerin azaltılmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Temerrüt süreçleri de önemli ölçüde sıkılaştırılıyor. Temerrüde düşen kurumlara uygulanacak yaptırımlar daha açık şekilde tanımlanırken, fon bazlı işlem kısıtları ve teminatların doğrudan kullanılması gibi uygulamalar net kurallara bağlanıyor.
Ayrıca takas süreçlerinde şeffaflık artırılıyor. Borç, alacak, nakit ve fon hareketlerinin ayrı ayrı raporlanacak olması, özellikle büyük portföy yönetim şirketleri açısından operasyonel kaliteyi ve izlenebilirliği önemli ölçüde güçlendirecek.
MSCI’nin Mesajı Endeks Değil, Altyapıydı
Bununla birlikte söz konusu düzenlemelerin tek başına MSCI Inc.’nin Türkiye’ye yönelik eleştirilerini tamamen ortadan kaldırması beklenmiyor. Çünkü MSCI’nin son değerlendirmelerinde dikkat çektiği konu yalnızca takas süreçleri değildi.
Kurumun temel eleştirileri; piyasa erişimi, operasyonel süreçler, takas sistemi, teminat yapısı ve yabancı yatırımcıların işlem kolaylığı gibi başlıklarda yoğunlaşıyordu. MSCI özellikle piyasa kurallarının öngörülebilir olmasını, işlem sonrası süreçlerin sadeleştirilmesini, operasyonel risklerin azaltılmasını ve uluslararası standartlara daha yakın bir piyasa altyapısı oluşturulmasını ön plana çıkarıyordu.
Dolayısıyla tartışmanın merkezinde endeks performansı değil, piyasa altyapısına duyulan güven yer alıyordu.
SPK’nın Adımları Belirleyici Olacak
MSCI ayrıca gerçek faydalanıcı sahipliğinin daha şeffaf biçimde açıklanmasını, koordineli işlemlere karşı gözetim mekanizmalarının güçlendirilmesini ve serbest dolaşımdaki pay hesaplamalarının uluslararası yatırımcıların güven duyacağı kurallara bağlanmasını bekliyor.
Bu kapsamda Sermaye Piyasası Kurulu’nun fonlarda bulunan ancak gerçekte hâkim ortaklarla bağlantılı payların serbest dolaşım hesabından çıkarılmasına yönelik son düzenlemesi olumlu karşılanırken, MSCI uygulamanın fiili sonuçlarının görülmesini beklediğini de özellikle vurguluyor.
Piyasanın bundan sonraki süreçte en çok takip edeceği kurum ise SPK olacak. Son dönemde uluslararası yatırım bankalarının Türkiye raporlarında ortak görüş, para politikasındaki normalleşmenin tek başına yeterli olmadığı; sermaye piyasalarında da kurumsal reformların hız kesmeden sürdürülmesi gerektiği yönünde birleşiyor.
Yabancı yatırımcı açısından artık yalnızca faiz seviyesi değil; piyasa erişimi, hukuki öngörülebilirlik, kurumsal yönetişim ve işlem altyapısının kalitesi de yatırım kararının ayrılmaz parçaları olarak görülüyor.
Bu nedenle önümüzdeki aylarda açığa satış mekanizmasının uluslararası standartlara yaklaştırılması, ödünç pay piyasasının geliştirilmesi, gerçek faydalanıcı bilgilerinin daha şeffaf hale getirilmesi, algoritmik işlemlerin gözetiminin güçlendirilmesi ve serbest dolaşımdaki pay hesaplama yöntemlerinin daha net kurallara bağlanması en çok konuşulan reform başlıkları arasında yer alıyor.
Takasbank’ın TEFAS altyapısında yaptığı son düzenleme tek başına BIST 100 endeksini yukarı taşıyacak bir katalizör olarak görülmese de, Türkiye sermaye piyasalarının uluslararası standartlara yaklaşması açısından önemli bir teknik reform niteliği taşıyor.
Ancak sürecin tamamlanması için gözler artık SPK ve diğer düzenleyici kurumların atacağı yeni adımlara çevrilmiş durumda. Çünkü MSCI’nin verdiği mesaj oldukça net: Sorun endeks performansı değil, piyasa altyapısına ve kurallara duyulan güven.
Bu güven yeniden tesis edildiği takdirde, bundan kazanç sağlayacak olan yalnızca belirli hisseler değil, Borsa İstanbul’un tamamı olacaktır.
