Osmanlı Şirketler mevzuatında, şirketlerin hukuken bir kişilik (tüzel kişilik) olarak tanınmaları ve literatüre girmesi II. Meşrutiyet sonrasına rastlar. Batıda çok daha önceden kabul edilen “tüzel kişilik” kavramı, ilk olarak Mehmet Cavit bey tarafından gündeme getirilmiş, müzakereler sonunda, sermaye birikimini ve şirketlerin büyümesini teşvik etmek amacıyla 1913 tarihli geçici bir kanunla, devlet kurumları, belediyeler ve derneklerin yanısıra şirketlere de tüzel kişilik tanınması ve gayrimenkul edinme ve tasarruf etme imkanı tanınmıştı.
Nitekim, “Osmanlı Finans Tarihi” başlığı altında hisse görseli (Kurucu 5 Hisse, Av.Sanlı Baş koleksiyonundan) yukarıda yer alan, Osmanlı Dönemi ticaret şirketlerinden “Boğaziçi’nde İstinye Tamir Havuzları ile Destgahları Osmanlı Anonim Şirketi (Société Anonyme Ottomane Des Docks & Ateliers Du Haut-Bosphore)” de (Destgah: Atölye, İşyeri, Tezgah), kamuoyundaki bu tartışmalar ışığında Sultan Reşad’ın 5 Nisan 1911 tarihli iradesine uygun olarak İstanbul’da kurulmuştur.
Kuruluş amacı; İstinye Körfezinde, kurucular heyetinde yer alan Mösyö A. Negri’ye ait arsa ila civarındaki bazı arsaları satın alarak rıhtım inşa etmek, gemi onarımı için üç havuz yapmak, deniz araçlarını tamir etmek üzere atelyeler kurmak ve işletmek, bu konularla ilgili her türlü ticari ve sınai faaliyetlerde bulunmak ve aynı alanlarda faaliyet yürüten diğer şirketlerle ortaklık yapmak şeklinde oluşturulmuştu. Şirketin imtiyaz süresi 60 sene idi.
Kuruluş sermayesi, 176.000 Lira (4 milyon frank) olup bu sermaye her biri 11 lira (250 frank) değerinde 16.000 hisseye bölünmüştü. Genel kurul sermayeyi %50 nispetinde artırabilir iken bu oranın üzerindeki artırımlar Hükümet iznine tabi tutulmuştu.
Ancak, Şirketin tüzel kişiliği kısa sürmüş olup, 1 Şubat 1916 tarihli Kanunla Şirkete ait tüm işyerleri, menkul ve gayrimenkul malları Seyr-i Sefain İdaresi’nce (Türkiye Denizcilik İşletmesi A.Ş.’ne eşdeğer bir kurumdur ) kullanılmak üzere kamulaştırılmıştır.
Kaynak:Ali Akyıldız, Osmanlı Tahvil ve Hisse Senetleri, TEB-Tarih Vakfı ortak yayını
