İRFAN DONAT
Türkiye’de besin fiyatları yükselirken dünyada düşmeye devam ediyor.
FAO Besin Fiyat Endeksi, Ocak’ta aylık bazda yüzde 0,4 gerilerken, yıllık bazda yüzde 0,6 düştü.
Süt eserleri, et ve şeker fiyat endekslerindeki düşüşler, tahıllar ve bitkisel yağlardaki artışları ziyadesiyle telafi ederek endeksin üst üste beşinci aylık düşüşünü işaret etti.
Türkiye’de ise tıpkı periyotta besin enflasyonu aylık bazda yüzde 6,59 artarken, yıllık yüzde 31,69 yükseldi.
FAO Tahıl Fiyat Endeksi, Ocak’ta aylık bazda yüzde 0,2 oranında hafif artarken, yıllık bazda yüzde yüzde 3,9 düştü. Dünya buğday fiyatları Ocak ayında genel olarak istikrarlı seyretti ve Aralık ayına nazaran yalnızca yüzde 0,4 düştü. Avustralya ve Kanada’nın güçlü ihracat satışlarından kaynaklanan üst taraflı baskıya rağmen Arjantin ve Avustralya’da düzgün hasat beklentileri ve yüksek global stok düzeyleri, fiyatlar üzerinde aşağı istikametli baskı oluşturmaya devam etti. Milletlerarası mısır fiyatları da düşüş trendini sürdürerek Aralık ayına nazaran yüzde 0,2 geriledi. Arjantin ve Brezilya’daki ekim şartlarıyla ilgili hava şartlarına bağlı tasalar ve ABD’deki güçlü etanol talebi bir ölçü fiyat dayanağı sağlasa da bol global arzdan kaynaklanan genel olarak düşüş eğilimindeki piyasa hassaslığını dengeleyemedi. Arjantin arzına yönelik güçlü talebin dayanağıyla dünya arpa fiyatlarında mütevazı bir artış kaydedilirken, sorgum fiyatları buğday piyasasındaki hareketleri yansıtarak yavaşça geriledi. Buna karşılık, FAO Tüm Pirinç Fiyat Endeksi Ocak 2026’da yüzde 1,8 artarak, bilhassa kokulu çeşitlere yönelik daha güçlü talebi yansıttı.
FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksinde, Ocak’ta aylık bazda yüzde 2,1 artış görülürken, yıllık bazda yüzde 10,2 yükseldi. Kelam konusu artış, palm, soya ve ayçiçek yağı fiyatlarındaki yükselişi yansıtırken, kolza yağı fiyatlarındaki düşüşü ziyadesiyle telafi etti. Milletlerarası palm yağı fiyatları, Güneydoğu Asya’daki mevsimsel üretim yavaşlamaları ve fiyat rekabetindeki güzelleşmenin tesiriyle global ithalat talebindeki artış sayesinde ikinci ay üst üste yükseldi. Bu ortada, dünya soya yağı fiyatları, Güney Amerika’da ihracat arzındaki daralma ve ABD’deki biyoyakıt kesiminden güçlü talep beklentileriyle toparlandı. Global ayçiçek yağı fiyatları ise 2025 yılının sonlarında iki ay üst üste düşüş gösterdikten sonra, Karadeniz bölgesinde satışların hudutlu kalması nedeniyle arz külfetinin devam etmesiyle toparlandı. Buna karşılık, kolza yağı fiyatları, son devirdeki büyük ithalat girişlerinin akabinde Avrupa Birliği’nde bol ölçüde arz bulunmasını yansıtarak yavaşça düştü.
FAO Et Fiyat Endeksi, Ocak’ta aylık bazda yüzde 0,4 düşüş gösterse de yıllık bazda yüzde 6,1 yükseldi. Aylık düşüş temel olarak memleketler arası domuz eti fiyatlarındaki gerilemeyi yansıtırken, sığır ve koyun eti fiyatları genel olarak istikrarlı kaldı. Buna karşılık, dünya kümes hayvanı eti fiyatları arttı. Domuz eti fiyatlarındaki düşüş, büyük ölçüde Avrupa Birliği’ndeki düşük fiyatlardan, memleketler arası talebin azalmasından ve yıl sonu tatilleri sırasında süreksiz mezbaha kapanışlarıyla ilgili birikmiş işlerin giderilmesi de dahil olmak üzere bol arzdan kaynaklandı. Nispeten sıkı arz şartlarına karşın, yıl sonu alımlarının yüksek olmasının akabinde mevsimsel talebin azalmasıyla dünya koyun eti fiyatları büyük ölçüde istikrarlı kaldı. Sığır eti fiyatları da ABD’nin gümrüksüz kotasının süratle tükenmesi ve akabinde yüzde 26,4’lük kota dışı tarifenin uygulanmasının akabinde Brezilya ihracatının öteki destinasyonlara kaymasıyla genel olarak istikrarlıydı. Sevkiyatlar giderek Çin’e yönlendirildi; burada ithalatçılar, açıklanan sığır eti müdafaa kotası öncesinde hacimleri garanti altına almak için alımları hızlandırdı ve bu da Brezilya fiyatları üzerindeki potansiyel aşağı taraflı baskıyı dengeledi. Bu ortada, kümes hayvanı eti fiyatları yükseldi; bu artışın temel nedeni, güçlü milletlerarası talebin desteklediği Brezilya’daki daha yüksek fiyatlar oldu.
FAO Süt Eserleri Fiyat Endeksi ise Ocak’ta aylık bazda yüzde 5,0 düşüş göstererek bir yıl öncesine nazaran yüzde 14,9 daha düşük düzeyde kaldı. Bu, endeksin arka arda yedinci aylık düşüşünü işaret ediyor ve büyük ölçüde dünya peynir ve tereyağı fiyatlarındaki düşüşten kaynaklanıyor. Kelam konusu düşüş, süt tozu fiyatlarındaki mütevazı artışları ziyadesiyle telafi etti. Memleketler arası peynir fiyatları Ocak ayında en keskin düşüşü kaydetti ve bu da artan global rekabeti yansıtıyor. Avrupa ve ABD’deki bol arz, Yeni Zelanda’daki daha yüksek fiyatları dengeleyerek fiyatlar üzerinde aşağı taraflı baskı oluşturdu. Dünya tereyağı fiyatları da düşmeye devam etti. Bu da mevsimsel olarak daha yüksek süt yağı bulunabilirliğini, Avrupa’daki birikmiş stokları ve başka büyük üretim bölgelerinden bol ölçüde ihraç edilebilir arzı yansıtıyor. Buna karşılık, dünya süt tozu fiyatları yükseldi; bilhassa Yakın Doğu, Kuzey Afrika ve Asya’nın birtakım bölgelerinden gelen ithalat talebindeki birkaç aylık düşüşün akabinde, yağsız süt tozunda daha besbelli bir artış kaydedildi. Tam yağlı süt tozu fiyatlarındaki artış, talebin tarihi düzeylerin altında kalması nedeniyle hudutlu kaldı ve artışın boyutunu kısıtladı.
FAO Şeker Fiyat Endeksi, Ocak’ta aylık bazda yüzde 1,0 ve yıllık bazda yüzde 19,2 düştü. Düşüşün temel nedeni, Hindistan’da beklenen değerli üretim artışı ve Tayland’daki olumlu beklentiler doğrultusunda, mevcut dönemde global şeker arzının artacağı beklentisiydi. Ayrıyeten, şeker üretiminde kullanılan şeker kamışı hissesindeki azalmaya karşın, Brezilya’da 2025/26 dönemi için genel olarak olumlu üretim görünümü, global arz beklentilerini güçlendirerek dünya şeker fiyatları üzerindeki aşağı istikametli baskıyı artırdı.
