Borsa İstanbul’da hafta başından bu yana özellikle yan tahtalarda (orta ve küçük ölçekli hisselerde) hissettiğimiz bu sert satış baskısı ve gevşeme eğilimi, aslında piyasanın alt zemininde taşların ne denli yerinden oynadığını gösteriyor. Paylaştığın borsa listesi de (BIGEN, ENSRI, MAGEN gibi hisselerin taban serisine bağlaması) bu likidite sıkışmasının ve panik satışlarının tahtalara nasıl yansıdığının somut birer kanıtı.
Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) son bülteninde ve piyasa genelinde devreye giren kurumsal fon, saklama ve işlem yasakları mimarisi, bahsettiğin o “emanetçi” mekanizmalarını ve arkadan dolanılan finansman modellerini doğrudan hedef alıyor.
Borsa İstanbul’da uzun süredir bazı şirket patronlarının ve spekülatif aktörlerin, ellerindeki halka açık olmayan ya da dolaşımda görünmeyen payları yatırım fonları veya serbest portföy yönetimleri üzerinden birer “kredi/teminat” mekanizmasına dönüştürdüğü bilinen bir gerçekti. Malı fona geçici olarak devredip karşılığında nakit yaratma dönemi, regülasyonların sıkılaşması ve fonların strateji değişimlerine zorlanmasıyla birlikte bir likidite tuzağına dönüştü.
Piyasadaki bu temizlik sürecinin işleyişi ve tahtalara yansıyan dinamikler şu şekildedir:
Emanetçi Fon Mekanizması Nasıl Tıkandı?
”Parayı kredi gibi kullanıp malı geri alamama” sarmalı tam olarak şu finansal döngüden kaynaklanıyor:
- Sistem: Patron veya büyük oyuncu, hisselerini geçici olarak fonlara veya kurumsal emanetçilere park ediyor, karşılığında aldığı nakdi piyasada veya farklı finansman kanallarında kullanıyordu.
- Kırılma: Düzenleyici kurumların fon şeffaflığı, saklama koşulları ve portföy sınırlamalarına getirdiği yeni kurallar, bu emanetçi yapıların “Elimdeki riskli veya imtiyazsız malları boşaltmam gerekiyor, teminatını tamamla veya malını geri al” demesine yol açtı.
- Sonuç: Nakit sıkışıklığı yaşayan ve fonlama maliyetlerinin tavan yaptığı bu konjonktürde malı geri alacak nakit bulunamayınca, emanetçi kurumlar riski yönetmek adına o hisseleri piyasada (tahtada) zorunlu olarak satmaya başladı. Bu da yan tahtalarda derinliği olmayan kademelerin hızla çökmesine ve peş peşe taban serilerinin oluşmasına neden oluyor.
SPK’nın Sıkı Markajı
Regülatörlerin bu tarz dolaylı finansman ve pay dönüşüm işlemlerine karşı ne kadar katılaştığını son dönemdeki yasal adımlardan net bir şekilde okuyabiliyoruz:
- Pay Satış Bilgi Formu Zorunluluğu: Ortakların elindeki payları borsada doğrudan satılabilir niteliğe dönüştürmek istemesi artık sıkı bir incelemeye tabi. Geçtiğimiz günlerde DCT Trading (#DCTTR) hakim ortağının sermayenin %10’una denk gelen 39 milyon lotluk payı borsada satılabilir hale getirmek için SPK’ya başvurduğunu gördük. Kurul bu tarz başvurularda “satışın piyasa derinliğini bozup bozmayacağını” ve arkasındaki nakit niyetini çok daha sıkı eliyor.
- SASA Örneğinde Şarta Bağlı Sermaye: SPK’nın son bülteninde SASA Polyester’in paya dönüştürülebilir tahvillerinin (PDT) itfası kapsamında gerçekleştirdiği tahsisli sermaye artırımına onay verildi. Kurul, bu tarz dönüştürme işlemlerinde rüçhan haklarını kısıtlayarak fiyatlama şartlarının (1 lot için 0,0475 Avro) önceden belirlenen sıkı kurallara uygun olmasını şart koşuyor. Bu da piyasada kontrolsüz ve şeffaf olmayan hisse basımlarının önüne geçiyor.
Yapay Piyasa Oluşturanlara ve Sosyal Medya İşbirliklerine Ağır Darbe
”Fırıldak işlerin bittiği” bir diğer alan ise, fonların veya emanetçilerin arkasına sığınarak ya da sosyal medya hesapları üzerinden ky (küçük yatırımcı) üzerinde yapay piyasa oluşturan gruplara kesilen cezalar oldu. SPK son 2026/34 sayılı bülteninde bu manipülatif ağlara adeta göz açtırmadı:
- ASUZU ve EUREN Cezaları: Sosyal medya hesapları üzerinden ASUZU paylarında usulsüz işlemler yapan ve vekaletnamesiz işlem yürüten şahıslara (İsmail Nurettin Dalsaldı, Nebile Demir, Fatih Kurtay) toplamda 13,5 milyon TL’yi aşan rekor idari para cezaları kesildi. Benzer şekilde EUREN paylarındaki piyasa bozucu sosyal medya faaliyetleri sebebiyle Ersin ve Gülsüm Kılıç’a 17,7 milyon TL ceza uygulandı. Bu hesapların içeriklerinin çıkartılması için Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne anında yazı yazıldı.
- 6 Aylık Borsadan Men Kararları: Işıklar Enerji (#IEYHO) ve Turk İlaç (#TRILC) paylarında yapay piyasa oluşturmaya yönelik makul şüphe uyandıran işlemler saptandığı için; aralarında Yunus Emre Battal ve Nusret Altınbaş’ın da bulunduğu şahıslara 5 Haziran 2026’dan itibaren geçerli olmak üzere borsalarda 6 ay süreyle geçici işlem yasağı getirildi.
Gerçek Halka Açıklık Dönemi
Söylediğim gibi, piyasa bu yeni şeffaflık ve fon disiplini düzenine alışana kadar yan tahtalardaki bu “zorunlu tasfiyeler” ve gevşemeler bir süre daha can yakmaya devam edebilir. Ancak fonlara geçici olarak emanet edilen patron mallarının gerçek yerine dönmesi ve sahte hacimlerin temizlenmesi, orta-uzun vadede Borsa İstanbul’un varlık kalitesini artıracak ve borsayı “arkadan dolanılan bir kredi ve rehin merkezi” olmaktan çıkarıp gerçek bir yatırım mecrasına dönüştürecektir.
