FİNANSAL SEKTÖR: PARA, RİSK VE HACİM ÜZERİNDEN OKUNUR
Finansal sektör, rakamlara bakarken yanlış bakış açısı bizi anında cezalandırır. Çünkü burada satılan şey somut bir ürün değil. Banka para satar, sigorta riski fiyatlar, aracı kurum ise işlem hacminden komisyon toplar. Üçü de finansal sistemin farklı yerlerinde durur ama ortak bir noktaları vardır: sermaye yönetimi.
Borsa İstanbul’da bu başlık altında izlenen ana oyuncular;
- Bankalar tarafında AKBNK, GARAN, ISCTR, YKBNK, HALKB, QNBTR, VAKBN, SKBNK, TSKB ve ALBRK.
- Sigorta tarafında AGESA, ANHYT, ANSGR, AKGRT, RAYSG, TURSG.
- Aracı kurumlarda ise A1CAP, GEDIK, ISMEN, INFO, OSMEN, TERA, SKYMD, UNLU ve GLBMD öne çıkar.
Bu üç alt kırılımı tek bir gözlükle okumaya çalışmak en yaygın hatadır. Çünkü bakılacak kalemler nettir ve sektöre göre değişir.
Bu sektörlerde bakılacak temel kalemler
- Net faiz geliri ya da teknik kâr
- Aktif büyümesi
- Sermaye yeterliliği
- Takipteki alacaklar
- Sigorta şirketleri için prim üretimi
- Aracı kurumlar için komisyon gelirleri
Buna karşılık FAVÖK ve faaliyet kâr marjı gibi oranlar burada anlamlı değildir. Üretim yapan şirketlerin araçlarıyla bankayı ölçmeye çalışmak, tansiyonu termometreyle ölçmek gibidir.
SERMAYE YETERLİLİĞİ: SİSTEMİN EMNİYET KEMERİ
Sermaye Yeterlilik Oranı, bir bankanın ya da finansal kurumun aldığı risklere karşı ne kadar sağlam bir sermaye tamponuna sahip olduğunu gösterir.
Formül:
Sermaye Yeterlilik Oranı = Toplam Sermaye / Risk Ağırlıklı Varlıklar
Buradaki kilit nokta “risk ağırlığıdır”. Bankanın verdiği her kredi aynı kefeye konmaz.
Kredi riski tarafında:
- Devlet tahvilleri yüzde 0 risk ağırlığına sahiptir.
- Konut kredileri yüzde 35–50 bandında değerlendirilir.
- Ticari krediler genelde yüzde 100 risk taşır.
- Sorunlu kredilerde bu oran yüzde 150’nin üzerine çıkar.
Buna ek olarak bankalar piyasa riski taşır. Döviz pozisyonu, faiz oranı oynaklığı ve menkul kıymet portföyü bu başlık altında yer alır. Üçüncü ayak ise çoğu zaman hafife alınan operasyonel risklerdir. Sistem hataları, insan kaynaklı hatalar, hukuki cezalar ve siber riskler bu sınıfa girer.
Sermaye yeterlilik oranlarının okunması da net eşiklere sahiptir:
- Yüzde 12 altı zayıf
- Yüzde 12–15 asgari güvenli bölge
- Yüzde 15–18 iyi ve dengeli büyüme
- Yüzde 18 üzeri çok güçlü
Ancak yüzde 18’in üzeri her zaman “mükemmel” anlamına gelmez. Bu noktada soru değişir: Sermaye güçlü ama verimli mi kullanılıyor?
ÖZSERMAYE KÂRLILIĞI (ROE): PARANIN NE KADAR ÇALIŞTIĞI
Özsermaye Kârlılığı (ROE), ortakların koyduğu sermayenin ne kadar kâr ürettiğini gösterir.
Formül:
ROE = Net Kâr / Özsermaye
Finansal sektör için ROE yorumu diğer sektörlerden farklıdır:
- Yüzde 15 ve altı zayıf
- Yüzde 15–30 arası sağlıklı ve normal
- Yüzde 30–40 arası riskli
Bu kadar yüksek ROE genellikle olağanüstü konjonktürlerden kaynaklanır. Faiz döngüsü tersine döndüğünde ilk alarm burada çalar.
NET FAİZ MARJI: FAİZ ORTAMININ AYNASI
Bankalar için belki de en çok yanlış yorumlanan oran Net Faiz Marjıdır.
Net Faiz Marjı = (Faiz Gelirleri – Faiz Giderleri) / Faiz Getiren Aktifler
Bu oran, bankanın kredi–mevduat dengesini ne kadar iyi yönettiğini gösterir. Aynı zamanda “Merkez Bankası kararlarından kim faydalanıyor, kim sıkışıyor” sorusunun da cevabıdır.
Net faiz marjı şu nedenlerle dalgalanır:
- Politika faizindeki değişimler
- Mevduat maliyetlerindeki artış
- Kredi faizlerinin regülasyonla baskılanması
- Yeni düzenlemeler
Bu yüzden net faiz marjı için çeyreklik okumalar yanıltıcıdır. Bir çeyrek zirve yapan oran, bir sonraki çeyrek hızla düşebilir.
Genel kabul gören eşikler:
- Yüzde 3–4 zayıf
- Yüzde 4–5 normal
- Yüzde 5 üzeri güçlü
- Yüzde 6 ve üzeri ya çok iyi yönetim ya da geçici bir rüzgâr
Net faiz marjı döngüseldir. Bugün yüksek olması, yarın da öyle kalacağı anlamına gelmez.
SİGORTA TARAFI: TEKNİK KÂR VE PRİM ÜRETİMİ
Sigorta şirketlerinde banka oranlarıyla analiz yapmak hatadır. Burada temel gösterge teknik kâr ve prim üretimidir.
Teknik Kâr Marjı, sigortalanan risklerin ne kadar doğru fiyatlandığını gösterir.
Formül:
Teknik Kâr Marjı = Teknik Kâr / Prim Üretimi
Yüksek prim üretimi tek başına yeterli değildir. Önemli olan, yazılan riskten gerçekten para kazanılıp kazanılmadığıdır.
ARACI KURUMLAR: HACİM VARSA KÂR VAR
Aracı kurumlarda hikâye basittir ama acımasızdır. İşlem hacmi yoksa gelir de yoktur. Bu nedenle aktif büyüklükten çok piyasa koşulları ve yatırımcı iştahı izlenir. Sermaye yeterliliği burada güven unsuru, ROE ise döngü göstergesi olarak çalışır.
Sonuç olarak;
Finansal sektör analizinde tek bir oranla karar verilmez. Sermaye yeterliliği sizi ayakta tutar, ROE paranın çalışıp çalışmadığını söyler, net faiz marjı ise rüzgârın yönünü gösterir.
Bir çeyreklik parlamaya bakıp “uçuyor” demek, bu sektörde yapılan en pahalı hatadır. Burada mesele hız değil, dengedir.
Öne çıkan çeyrekler her zaman vardır. Asıl mesele, o çeyreklerin neden öne çıktığını anlayabilmektir.
