Fon Krizinin Anatomisi “Kazanç Tatlıydı, Elmalar Çürüktü”

featured
Google'da Abone Ol
0
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Ekranda büyüyen servet, neden para çekmek istediğiniz anda kaybolur? Olağanüstü getirilerle yatırımcı çeken fonlarda yaşanan krizi anlamak için hisseler, yeni gelen para ve teminat karşılığı sağlanan finansman arasındaki ilişkiye bakmak gerekiyor. Gelin, paranın nasıl dolaştığını, riskin nasıl biriktiğini ve çıkış kapısında neden herkesin aynı anda sıkıştığını bir sepet elma üzerinden anlatalım.
1/6 Fon Krizinin Anatomisi: Çürük Elmalar

Bir sepet elma düşünün. İçinde sağlam elmalar da var, çürük elmalar da.
Kirasına, konumuna ve emsallerine bakınca 2 milyon TL eden bir eviniz var.

Birileri çeşitli işlemlerle fiyatını önce 20, sonra 200 milyon TL’ye çıkarıyor. Ev aynı ev. Değişen tek şey fiyatı.

Böyle 10 evden oluşan bir portföyü küçük paylara bölüp sattığınızı düşünün. Fonlar da böyle çalışır. Evlerin fiyatı 10 kat artınca fon payınız da 10 kat artar.

Ekranda zenginsiniz. Ama 2 milyonluk evi 200 milyona alacak kimse yoksa bu servet nakde dönmez.

Çürük elma budur: gerçek ekonomik değerinden koparılmış, fiyatı şişirilmiş hisse.

2/6 Hisse fonları nasıl olağanüstü kazandırdı?

Portföydeki hisseler yükseldikçe fon değeri yükseldi, getiriyi gören yeni yatırımcılar akın etti, fonlar büyüdü.

Ama bu büyüklüğün önemli kısmı, o fiyatlardan satılamayacak hisselerdi.

Değeri belki 4 TL olan, 100 TL’ye çıkarılmış hisseyi büyük miktarda satmaya kalktığınızda alıcı bulamazsınız.

Peki çıkışlar nasıl karşılanıyordu?
Yeni gelen parayla.
Yetmediğinde ise başka bir kaynakla: para piyasası fonlarıyla.

3/6 Para piyasası fonları işin neresindeydi?

Mevzuat, para piyasası fonlarına varlıklarının %25’ine kadar Pay Senedi Repo Pazarı’nda ters repo imkânı tanıyordu. Yani hisse teminatıyla borç verilebiliyordu.

Teminat olan hisseler çürük elmalardı. Bu finansmana çok yüksek faiz ödeniyordu. Bu faizi kazananlar, aynı grubun para piyasası fonlarıydı.

Böylece bu fonlar rakiplerinden yıllık %10–15 fazla getiri sağladı, onlara da böylece para aktı. Ama nasıl böyle yüksek faiz verdiklerine bakınca fon dağılım tablosunda bu çürük elmalar görünüyordu

4/6 Bugüne kadar çıkanlar parasını nasıl aldı?

“Yeterince kazandım” deyip çıkmak istediğinizde fon evleri akıllı kşmseye 200 milyondan satamazdı. Ama yeni yatırımcı geliyordu; çıkışınız o parayla ödendi.

Yetmeyince çürük elmalar yüksek faizle teminat gösterildi, bu sayede büyütülen para piyasası fonundan ödeme yapıldı.
Yani çürük elmalar satılmadan , çıkana sağlam elma verildi.

Kimse 2 milyonluk eve 200 milyon ödemiyordu yani hisseler piyasada nakite döneniyordu bu yüzden

Çarkın dönmesi için iki şart vardı: Ya
yeni para gelecek, ya da para piyasasından finansman bulunacak.

5/6 Ne değişti?

Kül Kedisi masalındaki gibi bu yapıyı bilende, şüphelenende getirinin büyüsüne kapıldığından son dansa kadar getiriden faydalanmak istedi.

Ama genelde bu tip işlerde bir panik, bir düzenleme, ya da sadece yeni para girişinin durması bir anda sistemi kilitleyebiliyor.

İnsanlar kapıya yönelince çürük elmaların nakite çevrilmesi gerekti.

Hisse fonları çürük elmaları ekran fiyatından satamadı. Para piyasası fonları da teminatı nakde çevirmeye kalkınca aynı duvara çarptı. Çünkü açıklanan verilere göre fondaki paranın yarısına yakını çıkmaya çalışmıştı. Bu da büyük çoğunluğun kapıya yakın durduğunu gösteriyor.

Sistem kilitlendi.

Üstelik çıkışlar ödendikçe sepetten sağlam elmalar çıktı, geride kalan çürük elmaların oranı yükseldi. İçeride kalanın riski giderek büyüdü.

Normalde çürük elmalara alıcı gelmez ama bu şişirilen hisselerde sürekli hareket ve hareketin getirdiği kazanç olduğundan fon yatırımı dışında bu hisseleri alanlar oldu. Onlarda düşüşte hisselerini nakite çeviremeyip belki en büyük yıkıkı yaşayan grubun içinde kaldı.

6/6 Asıl mesele

Bugün herkes çürük elmalardan şikâyet ediyor. Oysa dünkü olağanüstü hisse/fon getirilerin arkasında da aynı çürük elmalar vardı. Yatırımcıyı sorun yaşayan hisselere/fonlara çeken getiri kaynağı şeyle krizin kaynağı aynıydı.

Bu yüzden her zaman bir yatırımın ne kadar kazandırdığına değil, nasıl kazandırdığına bakmak gerekir.

Unutmamamız gereken fiyat ile değerin birbirine aşık olduğu, kısa vadede zorla ayrılabilseler bile orta uzun vadede mutlaka birleşecekleri. Ve birleştiklerinde değerinin altında fiyattan alanın kazanç, değerinin üstünde fiyattan alanın zarar edeceği..

Dilim döndüğünce anlatmaya çalıştım. Tekrardan çok geçmiş olsun.

Fon Krizinin Anatomisi “Kazanç Tatlıydı, Elmalar Çürüktü”

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Giriş Yap

Finanshub Ekonomi & Borsa ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!