Değerleme dediğimiz şey aslında iki temel bileşenden oluşur:
- Matematik
- Hikâye
Matematik kısmı bugünü anlatır. Şirket; cirosunu, kârını, nakit akışını, borcunu ve kasasındaki parayı açıklar. Biz de hesap makinesini elimize alıp “Bu şirket bugünkü verilerine göre pahalı mı, ucuz mu, yoksa fiyatı biraz fazla mı havalı?” diye bakarız.
Hikâye kısmı ise geleceği anlatır. Şirket; önümüzdeki yıllarda cirosunu nasıl artıracağını, kârlılığını nasıl yükselteceğini, hangi yatırımları yapacağını, borçlarını nasıl azaltacağını ve nakit akışını nasıl güçlendireceğini anlatır.
Değerlemeyi asıl etkileyen de çoğu zaman bugünkü rakamlardan çok, geleceğe ilişkin bu beklentilerdir. Çünkü borsada sadece bugünün bilançosu değil, yarının hayalleri de fiyatlanır. Bazen de hayaller, bilançodan biraz daha hızlı koşar.
İşte tam bu noktada yatırımcı devreye girer. Şirketin anlattığı hikâyenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine karar vermek yatırımcının sorumluluğundadır. Yani şirket hikâyeyi anlatır, yatırımcı da bunun bilim kurgu mu, belgesel mi olduğuna karar verir.
Türkiye’de halka arzları denetleyen kurum SPK’dır. ABD’de benzer görevi SEC, Avrupa’da ise ESMA üstlenir. Bu kurumların temel görevi, şirketlerin doğru, eksiksiz ve zamanında bilgi açıklamasını sağlamaktır.
Normal şartlarda şu sorulara cevap vermek onların görevi değildir:
“Şirketin anlattığı hikâye gerçekçi mi?”
“Hedefler gerçekleşir mi?”
“Bu şirket bu değerlemeyi gerçekten hak ediyor mu?”
“Bu hisse alınır mı?”
Bu soruların cevabını yatırımcı vermek zorundadır. Çünkü düzenleyici kurum bilgiye bakar; yatırımcı ise hem bilgiye hem fiyat etiketine bakmalıdır.
Örneğin SpaceX’in anlattığı hikâye, bir gün Mars’ta kendi kendine yeten şehirler kurmak ve insanlığı çok gezegenli bir tür hâline getirmektir. Bu hikâyeye inanabilirsiniz ya da inanmayabilirsiniz. Ancak “Mars’a gidilir mi, gidilmez mi?” tartışması düzenleyici kurumun değil, yatırımcının değerlendirmesi gereken bir konudur.
Sonuç olarak değerleme yalnızca matematikten ibaret değildir. Matematik bugünü fiyatlar, hikâye ise geleceği. Başarılı yatırımcı, rakamlarla hayalleri birbirine karıştırmadan ikisini birlikte değerlendirebilen kişidir.
Gelelim #halkaarz meselesine…
Şirket sahipleri, doğal olarak hisselerini satabilecekleri en yüksek fiyattan halka arz etmek isterler. Kimse şirketini “Bugün kampanya var, hisseler yarı fiyatına” diyerek borsaya getirmez.
Bu nedenle halka arzların önemli bir bölümü yüksek değerlemelerle yapılabilir. Hatta bazı şirketler, borsada işlem gören benzerlerinden daha pahalı fiyatla yatırımcının karşısına çıkabilir.
Eskiden halka arz yapmak daha zordu. Şirketin güçlü olması, fiyatın makul belirlenmesi ve yatırımcıya belirli bir iskonto sunulması gerekirdi. Aksi hâlde halka arzın başarılı olması kolay değildi.
Şimdi ise bazı dönemlerde şirketin değerlemesine, bilançosuna veya faaliyetlerine bakılmadan yalnızca “Kaç lot düşer?” ve “Kaç tavan gider?” hesabı yapılabiliyor.
Oysa halka arz, sayısal loto kuponu değildir.
Bu nedenle dikkatli olun. Bir halka arza onay verilmesi, o şirketin mutlaka iyi yönetildiği, ucuz olduğu, kârlı olduğu veya hissesinin yükseleceği anlamına gelmez.
Arz onayı, şirketin yatırım yapılabilir olduğuna dair verilmiş bir kalite belgesi değildir. Hele “Bu hisse kesin tavan gider” garantisi hiç değildir.
Borsa yatırımı bilgi olmadan yapılmaz. Değerleme bilmeden, bilanço okumadan ve riskleri anlamadan borsada işlem yaparsanız, bir süre şanslı olabilirsiniz. Ancak şansı yatırım stratejisi zannederseniz, piyasa eninde sonunda size ücretli bir eğitim verir.
Üstelik bu eğitimin faturası çoğu zaman peşin kesilir.,
Yazan: Uğur Arslantaş
