Son günlerde de yatırım dünyasında MSCI Türkiye Küçük Sermayeli Şirketler Endeksi’ne dört yeni hisse eklenirken dokuz hissenin çıkarılması hususu gündemi meşgul etti, eklenen/çıkarılan hisselerin fiyatı etkilendi veya etkilenmedi.
Bu yazımızda ise global düzeyde emlak, hisse ve proje toplamında yaklaşık 1,3 trilyon dolarlık varlık yöneten ve hisse senedi tarafında dünya çapındaki borsalarda işlem gören 7200 Şirkette payı olan (yatırım ilkesi gereği bir Şirketin sermayesinin %10’undan fazlasına sahip olamıyor) bizde Norveç Varlık Fonu (NVF) olarak da bilinen (resmi adı Norveç Global Devlet Emeklilik Fonu) Fonun yatırım kriterlerine değinmek istiyoruz.
NVF, küresel yatırımlarını yaparken sadece kendi bünyesindeki portföy yöneticilerinden değil aynı zamanda harici portföy yöneticilerine de yetki verir.
Ki, 2025 yıl sonu itibariyle, yaklaşık 120 harici portföy yöneticisine yönetmeleri için tahsis edilen tutar Fon varlığının yaklaşık %5’ine denk gelen 100 milyar Euro civarında olmuştur.
Bu arada, geçtiğimi aylarda İstanbul Portföyün, SPK’nun nuyguladığı ceza nedeniyle harici yetkilendirilen kuruluşlar listesinden çıkartıldığını da hatırlatalım.
https://finanshub.com/norvec-varlik-fonu-bsoke-ve-btcim-hisselerindeki-manipulasyona-sessiz-kalmadi/
Peki, global düzlemde önemli Şirketlerinin paylarının dahi gözünün yaşına bakmaksızın yatırım listesinden çıkarıldığını biliyo rmuydunuz?
Fonun finansal yatırımlarında asıl dikkate alınan hususlar, Norveç Hazine Bakanlığı tarafından atanan Etik Konsey tarafından belirlenen Etik Yatırım İlkeleri (EYİ)dir.
Yatırım yapılan Şirketler her yıl bu llkeler çerçevesinde gözden geçirilerek, Etik Konseyin önerisi ve Norveç Merkez Bankası (Norges Bank) yönetim kurulu kararı ile yatırım listesinden çıkarılmakta veya izlemeye alınır.
EYİ kapsamında her biri ayrı bir inceleme konusu olan ;
- Ciddi Çevresel Hasar,
- Ağır yolsuzluk ve diğer ciddi mali suçlar,
- Kabul Edilemez Sera Gazı Emisyonları,
- Nükleer Silah Üretimi,
- Kara Mayınları (Anti-personel) üretimi,
- Tütün Üretimi,
- Kenevir Üretimi,
- Belirli Devletlere Askeri Teçhizat Satışı yasaklarının yansıra;
- İnsan Haklarının Ciddi veya Sistematik İhlalleri ve
- Savaş veya çatışma durumlarında bireylerin haklarının ciddi ihlalleri de yatırım listesinden çıkarılmak için dikkate alınan gerekçeler arasındadır.
Bu kararlardan dikkat çekici bulduklarımızı listelemek gerekirse;
Fonun, sermayesinin %1,23’üne sahip olduğu ve hisseleri Nasdaq Borsasında işlem gören global iş makineleri üreticisi Caterpillar Inc., Etik Konsey’in 02..07.2025 tarihli önerisinde yer alan “Bu dosyanın temelinde, Caterpillar tarafından üretilen buldozerlerin İsrail yetkilileri tarafından Filistin mülklerinin yaygın ve yasadışı yıkımında kullanılması yatmaktadır.Konseyin değerlendirmesine göre, Caterpillar ürünlerinin uluslararası insani hukukun kapsamlı ve sistematik ihlallerini gerçekleştirmek için kullanıldığına şüphe yoktur. Şirket ayrıca bu tür kullanımları önlemek için herhangi bir önlem almamıştır.” şeklindeki gerekçe ile yatırım listesinden çıkarılmıştır.
Yine aynı kararında Etik Konsey, İsrail Devleti tarafından uygulanan sistematik insan hakları ihlallerine katkı sağladıkları gerekçesiyle beş büyük İsrail bankasının ve bir çatı holdingin paylarını yatırım listesinden çıkarmıştır.
Yine Konsey’in 30.08.2024 tarihli önerisinde yer alan “Konsey, Şirketin Şirketin fiziksel varlığı ve Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerine telekomünikasyon hizmetleri sağlaması yoluyla, uluslararası hukuka göre yasadışı olan bu yerleşimlerin sürdürülmesine ve genişletilmesine yardımcı olduğu ve böylece Şirketin, uluslararası hukukun ihlaline katkıda bulunduğu” gerekçesiyle İsrailli çok büyük bir Telekom Şirketinin payları yatırım listesinden çıkarılmıştır.
SON SÖZ: Etik Yatırım İlkelerinin yeryüzündeki açlık, savaş ve yoksulluğun sona ermesine bir nebze de olsa katkı sunması dileğiyle, yatırım deyip geçmemek, arkasındaki saikleri bilmek gerektiğini düşünüyor ve herkese “ETİK YATIRIMLAR” diliyoruz.
Avukat Sanlı Baş
