Ekosistemin en kritik parçasılarından biri olan sulak alanlar global ölçekte tehdit altında.
Dünya genelinde her yıl yaklaşık 39 trilyon dolar bedelinde yarar sağlanan sulak alanlarda yıllık ortalama yüzde 0,52 kayıp yaşanıyor.
Sulak alanlarla ilgili farkındalığı artırmak hedefiyle 2 Şubat “Dünya Sulak Alanlar Günü” ilan edildi lakin bu hususta beklenen farkındalık oluşabilmiş değil.
1997’den bu yana kutlanan gün, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Konseyinin 30 Ağustos 2021 tarihli kararıyla “Dünya Sulak Alanlar Günü” olarak ilan edildi ve artık kutlamak bir yana tehlikeye dikkat çekme hedefli bir farkındalık gününe dönüştü.
“Ramsar Sözleşmesi” olarak anılan “Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi”, İran’ın Ramsar kentinde 2 Şubat 1971’de imzalanarak 1975’te yürürlüğe girdi.
Kontrat, 172 taraf ülkeyi sulak alanları koruyup akılcı idaresini sağlamakla yükümlü kılıyor.
Mukaveleye taraf ülkelerdeki her tipten kıyı ve iç sulak bölgeler, “Ramsar alanı” olarak isimlendiriliyor. Dünya genelinde 2 bin 500’den fazla “Ramsar alanı” bulunuyor ve 2,5 milyon kilometrekareyi kapsıyor.
Avustralya’daki Cobourg Yarımadası, 1974’te dünyanın “ilk sulak alanı” olarak belirlendi.
Brezilya, 267 bin kilometrekareyle mukavele kapsamında muhafaza altındaki en geniş sulak alanlara sahipken Bolivya da yaklaşık 148 bin kilometrekareyle ikinci sırada yer alıyor.
Ramsar listesindeki Kanada, Çad, Kongo ve Rusya Federasyonu üzere ülkeler de 100 bin kilometrekarenin üzerinde sulak alan yüz ölçümüne sahip ülkelerin ortasında bulunuyor.
Mukaveleye 1994’te taraf olan Türkiye ise 14 “Ramsar alanına” sahip.
Sulak alan kayıpları sürüyor
“Dünya Sulak Alanlar Günü” münasebetiyle yayımlanan Ramsar raporunda yer verilen değerlendirmelere nazaran, 1970’ten bu yana dünya genelindeki sulak alanların en az yüzde 22’si kaybedildi.
Sulak alan kayıplarının esas nedenleri ortasında tarım alanlarının genişletilmesi, plansız kentleşme, sanayi faaliyetleri, baraj ve yol imali ile iklim değişikliği üzere etkenler sayılıyor.
Raporda sulak alanların pahasının belirlenmesi, korunması, restore edilmesi ve finansmanının sağlanması konusunda tavsiyede bulunuldu.
Sulak alanların ekolojik ve ekonomik kıymetlerinin gereğince dikkate alınmadığı vurgulanan raporda, bu ekosistemlerin korunması ve bozulmuş sulak alanların restoresi için daha güçlü siyasetlere muhtaçlık duyulduğuna işaret edildi.
Bu kapsamda kelam konusu pahaların karar alma süreçlerine tam entegresi, finansman sistemlerinin güçlendirilmesi, onarım projelerinin yaygınlaştırılması üzere aksiyon yollarına başvurulması önerildi.
Raporda, bu alanların su güvenliği, biyolojik çeşitlilik ve iklim değişikliğiyle uğraş açısından kritik rol oynadığına işaret edilerek, mevcut kayıpların devamı halinde global seviyede ekonomik ve toplumsal maliyetlerin artacağı ihtarında bulunuldu.
Sulak alanların yok olmasının içme suyu kaynakları, balıkçılık, ziraî üretim ve doğal afetlere karşı direnç üzerinde direkt tesirli olduğu belirtilen raporda, bunun sel ve kuraklık riskini de artırdığının altı çizildi.
Raporda, sulak alanların dünya genelinde yıllık yaklaşık 39 trilyon dolar bedelinde yarar sağladığı ve bu kıymetin, iklim düzenleme, su filtrasyonu, sel muhafazası, besin ve geçim kaynakları üzere hizmetleri içerdiği kaydedildi.
Sulak alanların yılda ortalama yüzde 0,52’sinin kaybedildiğine işaret edilen raporda, bu durumun sürmesi halinde 2050 yılına kadar dünya genelindeki sulak alanların yüzde 20’sinin daha yok olabileceğinin öngörüldüğü bildirildi.
Raporda ayrıyeten, mevcut sulak alanların yaklaşık yüzde 25’inin ekolojik açıdan makus durumda olduğu tabir edildi.
Sulak alanların kritik rolü
Dünyadaki kara yüzeyinin yaklaşık yüzde 6’sını kapsayan sulak alanlar, bitki ve hayvan tiplerinin yüzde 40’ına da ömür alanı sunuyor.
Sulak alanlar, sel ve kuraklık riskini azaltıcı tampon fonksiyonu görmesinin yanı sıra yüksek karbon tutma kapasiteleri sayesinde iklim değişikliğiyle çabada de değerli rol oynuyor.
Bu ekosistemlerin korunmasının besin güvenliği ve biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi açısından kritik değere sahip olduğunu vurgulayan uzmanlar, bu alanlara yatırım yapmanın, “ortak geleceğe yatırım” manasına geldiğini tabir ediyor.
