Ticaret Bakanlığı, araç kiralama sektöründe hizmet kalitesini artırmak, kayıt dışı faaliyetleri engellemek ve tüketici haklarını güçlendirmek amacıyla hazırladığı Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik Taslağını kamuoyunun görüşüne sundu. Yeni düzenleme; yetki belgesi zorunluluğu, filo yapısında elektrikli araç şartı, kiralık araçlara yaş ve kilometre sınırı gibi sektörde köklü değişiklikler içeriyor.
Araç Kiralama Faaliyetlerine Kurumsal Standart Geliyor
Yeni yönetmelik ile araç kiralama faaliyetlerinin tamamen kurumsal bir çerçeveye alınması ve sektörde şeffaf bir yapı oluşturulması amaçlanıyor. Düzenleme, bireysel tüketicilere yönelik kısa süreli kiralamaları kapsarken, şirketler arası uzun dönem filo kiralamalarını kapsam dışında bırakıyor. Bu sayede sözleşme şartlarının netleşmesi, araçların teknik yeterliliklerinin artırılması ve rekabetin daha adil bir zemine oturtulması hedefleniyor.
Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi Kuruluyor
Denetim ve izleme süreçlerinin etkin biçimde yürütülebilmesi için Ticaret Bakanlığı bünyesinde Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi kurulması planlanıyor. Yetki belgesi başvuruları ve tüm belgelendirme işlemleri bu dijital platform üzerinden gerçekleştirilecek. Sistem sayesinde devlet, kiralama faaliyetlerini ve kiralanan araçları anlık olarak takip edebilecek.
Yetki Belgesi Zorunluluğu ve Personel Şartları
Taslağa göre ticari amaçla araç kiralayan tüm işletmelerin yetki belgesi alması zorunlu hale geliyor. Bu belge için işletmelerin ilgili meslek odasına kayıtlı olması, vergi mükellefi olması ve faaliyet adresinin konut veya başka bir iş kolu olmaması şart koşuluyor. Ayrıca sektörde görev alan personelin belirli eğitim ve adli sicil kriterlerini karşılaması, kiralama sorumlularının ise Mesleki Yeterlilik Kurumu onaylı Seviye 4 mesleki yeterlilik belgesine sahip olması gerekecek.
Kiralık Araçlara 5 Yaş ve 100 Bin Kilometre Sınırı
Hizmet kalitesini ve yol güvenliğini artırmak amacıyla, klasik araçlar hariç olmak üzere 5 yaşından büyük veya 100 bin kilometreyi aşmış taşıtların kiraya verilmesi yasaklanıyor. Bunun yanında firmaların mali yeterliliğini ortaya koyabilmesi için, en az 5’i kendi mülkiyetinde olmak üzere toplamda en az 10 araçtan oluşan bir filoya sahip olması şartı getiriliyor.
Elektrikli ve Hibrit Araç Şartı ile Çevreci Dönüşüm
Çevre dostu ulaşımı teşvik etmek amacıyla, büyükşehirlerde faaliyet gösteren araç kiralama şirketlerine filolarında en az iki adet hibrit veya elektrikli araç bulundurma zorunluluğu getiriliyor. Bu araçlardan en az birinin Türkiye’de üretilmiş olması şart koşulurken, düzenleme ile hem karbon salımının azaltılması hem de yerli otomotiv sanayisinin desteklenmesi hedefleniyor.
Depozito ve Rezervasyon İptallerinde Tüketici Lehine Düzenleme
Yeni yönetmelik taslağı, tüketicilerin en çok şikâyet ettiği depozito ve rezervasyon iptali konularında net kurallar getiriyor. Depozito tutarlarına üst sınır uygulanırken, araç iadesinden sonra bu bedelin en geç yedi gün içinde iade edilmesi zorunlu tutuluyor. Ön ödemeli rezervasyonlarda ise tüketicilere, araç teslim saatinden 24 saat öncesine kadar gerekçe göstermeksizin ve kesinti olmaksızın iptal hakkı tanınıyor.
Değer Kaybı ve Ek Ücret Taleplerine Sınırlama
Aracın olağan kullanımından kaynaklanan aşınma ve yıpranmalar için tüketiciden ek ücret talep edilmesi veya depozitodan kesinti yapılması yasaklanıyor. Mahkeme kararı ya da taraflar arasında özel bir sözleşme bulunmadıkça, “değer kaybı” adı altında keyfi ücret taleplerinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Bakım, Sigorta ve Ücretsiz Donanım Zorunluluğu
Araç güvenliğinin artırılması amacıyla periyodik bakımları yapılmayan araçların kiraya verilmesi yasaklanıyor. Sigorta ve kasko bedellerinin kiralama ücretine dahil edilmesi zorunlu hale getirilirken, hasar veya arıza durumlarında tüketicinin 7/24 ulaşabileceği bir iletişim altyapısının kurulması şart koşuluyor. Ayrıca bebek koltuğu, navigasyon ve HGS gibi donanımların talep halinde ücretsiz sunulması öngörülüyor.
Dijital Platformlara Yetki Belgesi Denetimi
Kayıt dışılıkla mücadele kapsamında ilan siteleri ve çevrim içi platformlar, araç kiralama ilanı veren işletmelerin yetki belgesine sahip olup olmadığını kontrol etmekle yükümlü olacak. Yetki belgesi bulunmayan firmaların ilan yayınlamasına izin verilmeyerek, merdiven altı kiralama faaliyetlerinin engellenmesi hedefleniyor.
Yeni Araç Kiralama Yönetmeliğinin Borsaya Etkisi
Ticaret Bakanlığı’nın araç kiralama sektörüne yönelik hazırladığı yeni yönetmelik taslağı, borsada işlem gören araç kiralama şirketleri açısından kısa vadede maliyet, orta–uzun vadede ise fırsat barındırıyor. Yetki belgesi zorunluluğu, filo yenileme şartları ve elektrikli araç yatırımları, ilk aşamada şirketlerin sermaye harcamalarını artırarak piyasalarda temkinli bir fiyatlamaya yol açabilir.
Buna karşın düzenleme, kayıt dışı ve küçük ölçekli oyuncuların sektörden çekilmesini hızlandırarak rekabetin azalmasına ve sektörün konsolide olmasına zemin hazırlıyor. Kurumsal yapıya, güçlü bilançoya ve genç filoya sahip şirketler bu süreçten avantajlı çıkarken, fiyat disiplini ve marjlar orta vadede güçlenebilir.
Elektrikli ve hibrit araç zorunluluğu ise borsadaki büyük şirketler için yalnızca bir yükümlülük değil, aynı zamanda ESG ve sürdürülebilirlik açısından pozitif bir hikâye sunuyor. Sonuç olarak yeni yönetmelik, kısa vadede sınırlı baskı yaratsa da, uzun vadede borsadaki kurumsal araç kiralama şirketleri için yapısal olarak olumlu bir çerçeve oluşturuyor.
