Hazırlayan: Buğra Sönmez | Konu: Savaşta Erteleme Hamleleri, Tarihi Altın Satışı ve “Petroyuan” Sesleri
Bu hafta küresel piyasaları adeta birtakım “hezeyanlar” yönlendirdi. ABD Başkanı Trump’ın İran ile görüşmelerin iyi gittiğini belirterek enerji tesislerine yapılacak saldırıları ertelemesi petrolü önce düşürse de, sahada yaşanan gerçekler (Pentagon’un ada işgali planları, vurulan Türk tankeri ve petrodolar sistemindeki çatırdamalar) krizin derinleştiğine işaret ediyor.
🇹🇷 YURT İÇİ PİYASALAR: BIST 100’de Satış Baskısı ve Ekonomi Gündemi
Jeopolitik riskler, S&P Global ve Deutsche Bank gibi kurumların Türkiye’nin enflasyon beklentilerini yukarı yönlü revize etmesiyle birleşince TL varlıkları üzerinde ciddi bir baskı yarattı.
BIST 100 Günlük Performans: Endeks güne 52,43 puanlık düşüşle başladı. Öğle saatlerine doğru artan haber akışıyla 12.800 ve ardından 12.700 seviyelerine gerileyen endeks, günü %1,83 kayıpla 12.727,06 puandan tamamladı. İşlem hacmi 167,6 Milyar TL’den 130,4 Milyar TL‘ye düştü.
- Kazanç/Kayıp Tablosu: Haftalık kayıp %2,46, aylık kayıp %9,42 olurken, yılbaşından bu yana kazanç %13,01 seviyesinde.
- Kazandıran Hisseler: RALYH (%9,99), TKFEN (%5,18) ve AKSA (%4,07).
- Endekse Negatif Etki (Puan Bazında): BIMAS (-39,14), TUPRS (-29,15) ve AKBANK (-12,11).
- Sektörler: BIST Orman Kağıt Basım (XKAGT) %1,97 kazanç sağlarken, Sanayi (XUSIN) %1,48 ve Mali endeks (XUMAL) %1,73 kayıp yaşadı.
📊 Kırmızı Alarm Veren Makroekonomik Gelişmeler
- Rezervlerde Tarihi Düşüş ve Altın Hamlesi: TCMB’nin toplam rezervleri (20 Mart haftasında) altın tarafındaki güçlü azalışın etkisiyle 12 Milyar 167 Milyon Dolar düştü ve 177,5 milyar USD ile Temmuz 2025’ten bu yana en düşük seviyesine indi. Savaşın başlamasından bu yana geçen 2 haftada TCMB, değeri yaklaşık 8 milyar doları bulan 60 tonluk altın rezervini satarak/swaplayarak elden çıkardı. (Altın rezervleri 772 tona indi – Ağustos 2018’den beri en sert haftalık düşüş). Net uluslararası rezervler 57,4 milyar USD’ye, swap hariç net rezervler 43,0 milyar USD’ye geriledi.
- Yabancı Çıkışı: Yurt dışı yerleşikler 137,6 milyon USD hisse senedi, 130,1 milyon USD DİBS sattı. Mart başından beri DİBS satışı 4,7 milyar dolara, hisse satışı 1,2 milyar dolara ulaştı. Carry trade büyüklüğü 14,7 milyar USD eriyerek 45 milyar doların altına düştü. Yurt içi döviz mevduatları ise 2,2 milyar dolar azaldı. KKM bakiyesi haftalık 355 milyon TL düştü.
- Dış Borç: Kısa vadeli dış borç stoku (Ocak) %3,6 artışla 173,4 milyar USD’ye, 1 yıl/daha az vadeli dış borç stoku %6 büyüyerek 239 milyar USD’ye ulaştı (%64,9 özel sektör, %24,4 kamu, %10,6 TCMB).
- OECD Büyüme Tahminini Düşürdü: OECD, 2026 büyüme tahminini %3,9’dan %3,3’e çekerken, 2026 enflasyon tahminini %17,3’ten %26,7’ye yükseltti (2027 büyüme: %3,7, Enflasyon: %16,9).
- Enflasyon Beklentileri Zıpladı: TCMB anketine göre hanehalkı 12 ay sonrası enflasyon beklentisi %49,89’a, piyasa katılımcıları %22,17’ye, reel sektör %32,90’a fırladı. Enflasyonun düşeceğini bekleyen hanehalkı oranı %15,14’e indi.
- Güven Endeksleri Çakıldı: Reel Kesim Güven Endeksi 4,1 puan düşerek 100,4 ile son 4,5 yılın en sert düşüşünü yaşadı. Tüketici Güveni ise 85,0 seviyesine indi.
- İstihdam (2025 Geneli): İşsiz sayısı 147 bin azalarak 2,96 milyon, işsizlik oranı %8,3 oldu. Ancak atıl işgücü (geniş tanımlı) 3 puan artarak %29,7‘ye fırladı. Hizmet sektörü 318 bin istihdam yaratırken, sanayi 168 bin, tarım 267 bin kayıp yaşadı.
🏭 Ekonomi, Siyaset ve Olaylar
- İSO’dan Çığlık: İSO Başkanı Erdal Bahçıvan: “Sanayici ve ihracatçı üzerinden bu savaşı verme konusunda gücümüz kalmadı. Ekonomik programın gözden geçirilmesi mecburiyet.”
- Enerji Faturası: Bakan Alparslan Bayraktar: Petrol varil fiyatındaki 1 USD artış Türkiye’ye 400 milyon USD maliyet yaratıyor. Destek programı bütçesi (305 milyar TL), kriz yıl sonuna sürerse 925 milyar TL’ye çıkabilir (ilave 620 milyar TL maliyet).
- Kripto Yasası: Kripto varlıklara %0,03 işlem vergisi getiren maddeler (1, 3, 4 ve 5) iktidar/muhalefet uzlaşısıyla tekliften çekildi.
- Türk Tankerine Saldırı: Novorossiysk’ten 1 milyon varil petrol ile dönen Türk işletmeli “Altura” adlı tanker, Karadeniz’de (İstanbul Boğazı’na 33 km kala) İHA/İDA ile vuruldu. Ulaştırma Bakanı Uraloğlu can kaybı olmadığını, makine dairesinin hedef alındığını açıkladı.
🌍 KÜRESEL GÜNDEM: Bölgesel Savaş ve Enerji Satrancı
ABD Başkanı Trump’ın “İran’ın enerji altyapısına yönelik saldırıları 6 Nisan’a kadar (10 gün) ertelediklerini” açıklaması piyasaları dalgalandırdı ancak sahada işler farklı işliyor.
⚔️ ABD – İran Gerilimi ve Hürmüz Krizi
- Trump’ın 10 Gemi İddiası: Trump, İran’ın iyi giden görüşmelerin hediyesi olarak 10 tankerin (ikisi Pakistan bayraklı) geçişine izin verdiğini iddia etti. Malezya bayraklı gemilere de geçiş izni verildiği açıklandı. İran Dışişleri, “düşmanlık içinde olmayan” ülkelere geçiş izni verebileceklerini belirtti.
- İran’dan Ret ve Tehdit: İran, ABD’nin Pakistan aracılığıyla sunduğu 15 maddelik ateşkes teklifini “gerçekçi olmayan dilek listesi” diyerek reddetti. Elektrik tesislerinin vurulması tehdidine karşı İran, BAE’deki Baraka Nükleer Santrali dahil 11 Körfez enerji tesisini vuracağını ilan etti.
- Pentagon’un İşgal Planı: ABD 82. Hava İndirme Tümeni’nden 3.000 asker Orta Doğu’ya gidiyor. Hedefin Keşm veya Harg adasını ele geçirmek olduğu konuşuluyor.
🛢️ Enerji Piyasaları ve Küresel Dengeler
- IEA Uyarıyor: Fatih Birol, günlük 11 milyon varil kaybın 1970’lerdeki iki krizin toplamından büyük olduğunu ve hiçbir ülkenin muaf kalamayacağını açıkladı. 13 yabancı kurumun 2026 Brent beklentisi 77,50 dolara, Q2 beklentisi 100 dolara yükseldi.
- Alternatif Rota: Saudi Aramco, Hürmüz’ü by-pass ederek Kızıldeniz’deki Yanbu Limanı üzerinden ihracatı (Doğu-Batı boru hattıyla) Mart’ta rekor kırarak 3,8 milyon varile çıkardı (Kapasite 7 milyon).
- “Petroyuan” Sesleri: Hint rafinerileri Rus petrolünü USD yerine INR, SGD veya HKD ile alıp AED/CNY’ye çeviriyor. İran’ın CNY ile ödeme yapanlara Hürmüz’ü açmayı planladığı konuşuluyor (Deutsche Bank: “Savaş petrodoları aşındırıyor”).
- Diğer Ülkeler: Çinli COSCO, güvenlik sebebiyle durdurduğu Körfez rezervasyonlarına yeniden başladı. Japonya, ulusal petrol rezervini 2. kez kullanıma açıyor (Şubat çekirdek enflasyonu %1,6 ile BOJ hedefi altına indi). Rusya (Putin) ise 100 gram üzeri rafine altın ihracatını 1 Mayıs 2026 itibarıyla yasakladı.
🏛️ ABD Siyaseti ve Kurumlar
- Fed’de Atama Krizi: Cumhuriyetçi Senatör Thom Tillis, Adalet Bakanlığı Powell’a açılan soruşturmayı düşürmeden Trump’ın adayı Kevin Warsh’ı onaylamayacağını açıkladı.
💡 STRATEJİ VE BEKLENTİLER (BUGÜN)
- BIST 100 Açılış: Dünkü satış baskısına rağmen Asya borsalarının (Çin Endüstriyel Kârlar verisinin ardından) toparlanması ve İsrail’in Tahran operasyonlarının bittiğini duyurmasıyla, BIST 100’ün güne ‘alıcılı’ bir başlangıç yapması bekleniyor.
- Gün İçi Dinamikler: Yurt içinde açıklanacak makro veri bulunmuyor. Orta Doğu’dan gelecek haber akışları fiyatlamalarda tek belirleyici olmaya devam edecek.
- Küresel Veri Takvimi: İlerleyen saatlerde İngiltere Perakende Satışlar ve ABD Michigan Üniversitesi Tüketici Hissiyatı & Enflasyon Beklentileri izlenecek.
Sıkça Sorulan Sorular
Küresel piyasalarda dalgalanmaya neden olan ana faktörler nelerdir?
Jeopolitik riskler, merkez bankası politikaları, enflasyon verileri ve enerji fiyatlarındaki değişimler küresel piyasalarda dalgalanmaya yol açan başlıca unsurlardır.
Jeopolitik gelişmeler ekonomiyi neden etkiler?
Savaş, gerilim ve siyasi belirsizlikler yatırımcı güvenini azaltır, ticaret akışını bozabilir ve enerji fiyatlarını etkileyerek ekonomik dengeleri sarsar.
Enflasyon neden yükselir?
Talep artışı, maliyet yükselişleri (özellikle enerji ve hammadde) ve para arzındaki genişleme enflasyonun yükselmesine neden olabilir.
Merkez bankalarının rolü nedir?
Merkez bankaları faiz oranlarını ve para politikasını kullanarak enflasyonu kontrol etmeye, ekonomik büyümeyi desteklemeye ve finansal istikrarı sağlamaya çalışır.
Enerji fiyatları neden bu kadar önemlidir?
Enerji, üretimden ulaşıma kadar birçok sektörün temel girdisidir. Bu nedenle fiyatlardaki artış genel maliyetleri yükseltir ve enflasyonu tetikler.
Borsalar neden düşer veya yükselir?
Şirket kârlılıkları, ekonomik veriler, faiz oranları ve küresel gelişmeler borsaların yönünü belirler. Belirsizlik arttığında satışlar genellikle hızlanır.
Döviz kurları neden değişir?
Faiz farkları, enflasyon, dış ticaret dengesi ve sermaye akımları döviz kurlarını etkileyen temel faktörlerdir.
Yatırımcılar belirsizlik dönemlerinde nasıl davranır?
Genellikle daha güvenli varlıklara yönelirler, riskli pozisyonlarını azaltırlar ve likiditeyi artırmayı tercih ederler.
Küresel ekonomik krizler nasıl oluşur?
Finansal sistemdeki dengesizlikler, aşırı borçlanma, varlık balonları ve ani şoklar ekonomik krizlerin ortaya çıkmasına neden olabilir.
Ekonomik veriler neden yakından takip edilir?
Açıklanan veriler ekonominin mevcut durumu ve geleceği hakkında sinyal verir. Bu nedenle yatırımcılar ve kurumlar kararlarını bu verilere göre şekillendirir.
