Can Gömval’ın gündeme getirdiği 38 milyar TL’lik işlem, para piyasası fonlarında teminatın büyüklüğünden çok likiditesi ve tek hisseye yoğunlaşmanın yaratabileceği riski tartışmaya açtı.
Para piyasası fonlarında yatırımcıların “nakit benzeri” gördüğü varlıkların ne kadar likit olduğu tartışması yeniden gündeme geldi. Piyasa uzmanı Can Gömval, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda bir portföy şirketinin iki para piyasası fonunda, 31 Ağustos tarihli raporlara göre 80 bini aşkın yatırımcının parasının yaklaşık 38 milyar TL tutarında tek bir hisse senedi teminatı karşılığında ödünç verildiğini ileri sürdü. Can Gömval neler söyledi
Gömval’ın paylaşımındaki rakamlar fonların ağustos sonu raporlarından derlenirken, söz konusu teminatın PASEU koduyla işlem gören Pasifik Eurasia Lojistik hissesi olduğu belirtiliyor. Paylaşımda 31 Ağustos itibarıyla teminat değerinin 38 milyar TL, hissenin borsada dolaşan paylarının toplam değerinin ise yaklaşık 31 milyar TL olduğu ifade ediliyor.
Buradaki kritik noktanın, teminatın nominal büyüklüğünden ziyade gerektiğinde ne kadar hızlı nakde çevrilebileceği olduğu vurgulanıyor. Bir başka ifadeyle, 38 milyar TL değer biçilen bir hisse senedinin teminat olarak tutulması, borcun ödenmemesi halinde fonun aynı tutarda nakde ulaşabileceği anlamına gelmiyor.
Gömval, paylaşımında söz konusu hissenin günlük ortalama işlem hacminin yaklaşık 1,1 milyar TL olduğunu belirterek, 38 milyar TL’lik bir pozisyonun piyasada satılmasının önemli bir likidite sorunu yaratabileceğine dikkat çekti. Hissenin 16 Temmuz’da 92,75 TL seviyesinden 31 Ağustos’ta 241,20 TL’ye yükseldiğini, 11 Eylül’de ise 93,70 TL’ye gerilediğini de aktardı.
PASEU paylarında yaşanan sert fiyat hareketleri ayrıca Borsa İstanbul’un Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi kapsamında aldığı önlemlerle de dikkat çekti. PASEU payında 3 Eylül-2 Ekim 2026 döneminde açığa satış ve kredili işlemler yasaklandı.
Gömval’ın dikkat çektiği ikinci konu ise para piyasası fonlarına ilişkin düzenlemelerin tam da bu dönemde değişmiş olması. Sermaye Piyasası Kurulu’nun 28 Ağustos 2026 tarihli 52/1589 sayılı kararıyla Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber kapsamlı biçimde güncellendi. Yeni düzenlemeyle para piyasası ve kısa vadeli fonların Borsa İstanbul Pay Senedi Repo Pazarı’ndaki ters repo işlemlerinin fon toplam değerinin yüzde 25’ini aşmaması öngörüldü.
Düzenlemenin dikkat çeken bir diğer tarafı ise para piyasası fonlarının portföylerinde belirli oranda kamu borçlanma araçları bulundurmasına ilişkin şartların güçlendirilmesi oldu. Böylece fonların likidite ve teminat yapısının daha güvenli bir zemine çekilmesi hedefleniyor.
Ancak tartışma yalnızca PASEU ile sınırlı değil. Sosyal medya kullanıcılarının Gömval’a yönelttiği sorularda TP2 kodlu Tera Portföy Para Piyasası Fonu ile başka para piyasası fonlarındaki ters repo ve teminat yapıları da gündeme geldi. Tera Portföy’ün kendi verilerinde TP2’nin para piyasası fonu olarak tanımlandığı ve düşük riskli, likit sermaye piyasası araçlarına yatırım amacı taşıdığı belirtiliyor.
Gömval’ın paylaştığı değerlendirmede dikkat çekilen temel risk ise yatırımcıların fondan çıkmak istemesi ile fonun elindeki varlıkların nakde dönüşme hızı arasındaki fark. Bir para piyasası fonunda yatırımcıların önemli bölümünün aynı anda çıkış talep etmesi halinde, portföydeki varlıkların satılması gerekebiliyor. Eğer söz konusu varlıkların önemli bir bölümü tek bir hisse senedinde yoğunlaşmışsa, satış baskısı bizzat fonun nakde dönüş ihtiyacı nedeniyle oluşabiliyor.
Bu durum finans piyasalarında bilinen bir “likidite riski” örneği. Bilançoda veya fon portföyünde görünen değer ile stres anında piyasadan elde edilebilecek nakit tutarı birbirinden farklı olabiliyor.
Gömval’ın geçmişten verdiği Demirbank, ABD’deki Reserve Primary Fund ve İngiltere’deki Woodford örneklerinin ortak noktası da burada ortaya çıkıyor. Söz konusu olayların nedenleri ve finansal yapıları birbirinden farklı olsa da, kriz anında varlıkların beklenen değer üzerinden değil, gerçekleşebilir satış fiyatı ve piyasadaki alıcı kapasitesi üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini gösteren örnekler olarak öne çıkıyor.
Öte yandan Gömval, paylaşımının ardından yaptığı düzeltmede 38 milyar TL’lik teminat rakamının 31 Ağustos raporundan, yaklaşık 12 milyar TL’lik dolaşımdaki pay değerinin ise 11 Eylül fiyatından hesaplandığını belirtti. Buna göre aynı tarihe getirildiğinde 31 Ağustos’ta hissenin dolaşımdaki paylarının değerinin yaklaşık 31 milyar TL olduğunu açıkladı. Ayrıca söz konusu iki fonun toplam ters repo defterinin daha sonra 88 milyar TL’den 26 milyar TL’ye gerilediğini bildirdi. Eylül raporları açıklandığında teminat kırılımını yeniden hesaplayacağını da belirtti.
Dolayısıyla burada henüz ortaya çıkmış bir temerrüt veya yatırımcıların parasını alamadığına ilişkin bir durumdan söz etmek mümkün değil. Tartışmanın merkezinde, para piyasası fonlarının yüksek likidite beklentisi ile portföylerindeki teminatların gerçek piyasa likiditesi arasındaki olası uyumsuzluk bulunuyor.
SPK’nın son düzenlemesi de bu açıdan ayrı bir önem taşıyor. Çünkü düzenleyicinin ters repo işlemlerine yüzde 25 sınırı getirmesi, kamu borçlanma araçlarının fonlardaki ağırlığına ilişkin şartları güçlendirmesi ve repo işlemlerindeki teminat yapısını daha sıkı kurallara bağlaması, piyasadaki bu tür yoğunlaşma ve likidite risklerinin artık daha yakından izlendiğine işaret ediyor.
Asıl soru ise bundan sonra şu olacak: Para piyasası fonlarında yalnızca ters repo miktarı mı sınırlandırılacak, yoksa kullanılan teminatın tek bir hisse senedinde yoğunlaşması ve o hissenin piyasadaki gerçek likiditesi de daha sıkı biçimde dikkate alınacak mı?
