Benjamin Graham’ın piyasa için yaptığı dikkat çekici bir benzetme vardır. Piyasayı manik-depresif bir hasta gibi tarif eder. Ona göre piyasa, bazı dönemlerde aşırı iyimserliğe kapılırken bazı dönemlerde derin bir karamsarlığa sürüklenir. Bu ruh hâli değişimleri nedeniyle şirketleri bazen gerçek değerlerinin çok üzerinde, bazen de çok altında fiyatlar.
Ben de daha önce şöyle ifade etmiştim: Piyasa abartmayı sever.
10 liralık bir malı bazen 20, 30, hatta 100 liraya satabilir. Bazen de aynı malı 5, 3, 2, hatta 1 liraya kadar düşürüp satabilir. Üstelik ortada değişen çoğu zaman malın kendisi değil, piyasadaki algı ve beklentilerdir.
Yatırımcının asıl sınavı da tam burada başlar.
Piyasanın manik olduğu dönemlerde herkes geleceğin çok parlak olduğunu düşünür. Fiyatlar yükseldikçe iyimserlik artar, riskler unutulur ve insan kendisini daha fazla kazanç fırsatını kaçırıyormuş gibi hisseder. Böyle dönemlerde pahalı şirketleri satın almamak ciddi bir psikolojik dayanıklılık gerektirir.
Depresif dönemlerde ise tam tersi yaşanır. Herkes geleceğin kötü olacağını düşünür. İyi şirketler bile gerçek değerlerinin çok altında fiyatlara geriler. Böyle zamanlarda korkuya kapılıp elindeki varlıkları satmamak, pahalı dönemlerde alım yapmaktan kaçınmak kadar önemlidir.
Unutmayın: En tepeden sadece yalancılar satar, en dipten sadece yalancılar alır















