Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 4 Haziran 2026 tarihli ilke kararıyla fiili dolaşım oranı hesaplamasında önemli bir değişikliğe gitti.
Karara göre, fiili dolaşım hesabına dahil edilmeyen pay sahiplerinin, sahip oldukları serbest veya özel yatırım fonları aracılığıyla dolaylı olarak sahip oldukları paylar da artık fiili dolaşım oranı dışında bırakılacak. Düzenleme 15 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.
Peki bu kararın sade Türkçesi ne?
Fonların hayatımıza girmediği dönemlerde iş daha basitti. Şirket ortaklarının, yöneticilerinin veya hakim ortakların sahip olduğu hisseler fiili dolaşımda kabul edilmez, toplam paydan düşülür ve hesaplama buna göre yapılırdı.
Zamanla fonlar devreye girdi. Bazı paylar doğrudan hissedarın üzerinde görünmek yerine fon katılma belgeleri içerisinde yer almaya başladı. Böylece fiili dolaşım hesabında yeni bir alan oluştu. Hisseler görünürde el değiştirmiş gibi görünse de gerçekte kontrol yapısı değişmiyordu.
Bugün tartışılan konu da tam olarak bu.
Öncelikle şu ayrımı yapmak gerekiyor; fiili dolaşım ile işlem görme aynı şey değildir. Bu düzenleme hisselerin alınıp satılmasını engellemiyor. Sadece fiili dolaşım hesabında hangi payların dikkate alınacağına ilişkin kuralları değiştiriyor.
Hatırlanacağı üzere ilk ciddi sinyal MSCI tarafından verilmiş, bazı hisseler fiili dolaşım kriterleri nedeniyle endeks kapsamı dışında kalmıştı. Son düzenleme de aynı tartışmanın yerel piyasadaki devamı niteliğinde.
Bunun sonuçları ise oldukça net:
• Fiili dolaşım oranı, BIST, MSCI ve FTSE gibi endekslerde yer almanın temel şartlarından biri olmaya devam edecek.
• Fon yapıları üzerinden fiili dolaşım yaratılarak endeks avantajı elde etmek zorlaşacak.
• Düşük hacimli işlemlerle şişirilen piyasa değerlerinin endeks üzerindeki etkisi azalacak.
• Takas kilitleme ve sınırlı dolaşımdaki paylar üzerinden oluşturulan endeks avantajları büyük ölçüde ortadan kalkacak.
• Destek Faktoring, Katılımevim, Tera ve benzeri hisselerde piyasa yeni hesaplama yönteminin etkilerini daha net görecek.
En önemli nokta şu:
SPK burada hisseleri değil, yıllardır fiili dolaşım kavramının etrafında oluşan sahipsiz alanı hedef aldı. Çünkü piyasada işlem gören pay miktarı ile fiili dolaşım hesabında kullanılan pay miktarı arasındaki fark giderek büyüyordu.
Bazı hisselerde gerçek piyasa derinliği ile kağıt üzerindeki fiili dolaşım arasında ciddi bir makas oluşmuştu. Bu da hem endeks hesaplamalarını hem de yatırımcı algısını etkiliyordu.
Yeni düzenleme ile endeks mühendisliği zorlaşırken, fiili dolaşım kavramı da yeniden gerçek anlamına yaklaşacak. Eğer uygulama beklenen sonucu verirse, endeksler de piyasadaki gerçek dolaşımı daha doğru yansıtmaya başlayacak.
Kısacası SPK, hisseleri değil; fiili dolaşımın üzerindeki makyajı silmeye çalışıyor.
