Sermaye Piyasası Kurulu’nun tasfiye sürecindeki fonlar ve borsa işlemlerinden sağlanan “fahiş kazançların” gönüllü olarak geri ödenebilmesi için oluşturduğu hesaplar, bu kez hukuki boyutuyla gündemde. Yeni sistemde iade edilen paranın yatırımcıların zararlarının karşılanmasında kullanılması öngörülürken, ödemeyi yapan kişiler açısından ceza soruşturmalarının nasıl etkileneceği ise açıklığa kavuşmuş değil.
SPK, 1 Ekim’de yayımladığı duyuruyla tasfiye kapsamındaki yatırım fonlarında, tasfiye kararından önce katılma paylarını satarak “fahiş kazanç” elde eden kişilerin söz konusu tutarları gönüllü olarak geri verebilmeleri için yeni bir mekanizma oluşturdu.
Her fon için Birleşik Fon Bankası nezdinde TMSF adına ayrı “İsteğe Bağlı İade Hesabı” açıldı. Bu hesaplara yatırılan tutarlar doğrudan ilgili fonun tasfiye malvarlığına eklenecek ve fon yatırımcılarına yapılacak ödemelerde kullanılacak. Borsada işlem gören şirketlerin paylarında gerçekleştirilen işlemlerden elde edilen “fahiş kârların” geri ödenebilmesi amacıyla ayrıca “Genel Hisse İade Hesabı” oluşturuldu.
PARA YATIRILACAK AMA SONUCU NE OLACAK?
Yeni sistemin en dikkat çeken tarafı ise paranın nereye yatırılacağından çok, ödeme sonrasında ne olacağı.
Çünkü SPK’nın oluşturduğu gönüllü iade mekanizması ile Sermaye Piyasası Kanunu’nda düzenlenen “etkin pişmanlık” hükümleri arasında önemli farklar bulunuyor.
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107’nci maddesinin üçüncü fıkrasındaki etkin pişmanlık düzenlemesi, aynı maddenin birinci fıkrasında tanımlanan işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı suçu bakımından uygulanıyor.
Kanuna göre bu hükümden yararlanılabilmesi için kişinin, 500 bin TL’den az olmamak üzere, elde ettiği veya elde edilmesine neden olduğu menfaatin iki katı tutarındaki parayı Hazine’ye ödemesi gerekiyor.
Ödemenin hangi aşamada yapıldığı da ceza bakımından sonucu değiştiriyor. Soruşturma başlamadan önce ödeme yapılması halinde cezaya hükmolunmuyor. Soruşturma başladıktan sonra ödeme yapılması halinde verilecek ceza yarı oranında, kovuşturma aşamasında hüküm verilmeden önce ödeme yapılması halinde ise üçte bir oranında indiriliyor.
İKİ AYRI HESAP, İKİ AYRI SİSTEM
SPK’nın daha önce aldığı suç duyurusu kararlarında da etkin pişmanlık mekanizmasının nasıl işletileceği açık biçimde belirtiliyor.
Kurulun 2026 yılında yayımladığı bir bültende, SPKn’nin 107/1 maddesi kapsamında hakkında suç duyurusu kararı alınan kişinin etkin pişmanlıktan yararlanabilmesi için menfaatin iki katını Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın e-tahsilat hesabına yatırması ve ödeme belgelerini SPK’ya iletmesi gerektiği belirtiliyor.
Yeni oluşturulan gönüllü iade sisteminde ise para Hazine’ye gitmiyor.
Fonlardan sağlanan kazançların iadesinde para ilgili fonun tasfiye malvarlığına aktarılıyor ve buradan fon yatırımcılarının ödemelerinde kullanılıyor. Hisse işlemlerinden sağlanan kazançlar için ise ayrı bir “Genel Hisse İade Hesabı” bulunuyor.
Dolayısıyla mevcut düzenlemeler incelendiğinde iki mekanizmanın aynı olmadığı görülüyor.
Etkin pişmanlıkta: Kanunda belirlenen şartlarla menfaatin en az iki katının Hazine’ye ödenmesi söz konusu.
İsteğe bağlı iadede: “Fahiş kazanç” olarak nitelendirilen tutarın gönüllü şekilde ilgili iade hesabına yatırılması ve özellikle fon iadelerinde bu paranın yatırımcıların ödemelerinde kullanılması amaçlanıyor.
SPK DUYURUSUNDA “ETKİN PİŞMANLIK” YOK
Asıl soru işareti de burada ortaya çıkıyor.
SPK’nın 1 Ekim tarihli “İsteğe Bağlı İade Hesaplarına İlişkin Duyuru” metninde “etkin pişmanlık” ifadesi yer almıyor. Duyuruda gönüllü ödeme yapan kişilerin devam eden veya ileride yürütülebilecek ceza soruşturmaları bakımından nasıl değerlendirileceğine ilişkin özel bir hüküm de bulunmuyor.
Aynı şekilde ödemenin işlem yasağı, diğer idari tedbirler veya malvarlığı üzerindeki adli tedbirler bakımından otomatik bir sonuç doğuracağına ilişkin bir açıklamaya da 1 Ekim tarihli duyuruda yer verilmiş değil.
Bu nedenle yalnızca mevcut kamuya açık düzenlemeler ve SPK’nın 1 Ekim tarihli açıklaması üzerinden, “parayı geri veren soruşturmadan çıkar” ya da “bu hesaba yapılan ödeme etkin pişmanlık yerine geçer” sonucuna ulaşmak mümkün görünmüyor.
ŞİMDİ GÖZLER BU SORUNUN CEVABINDA
Yeni sistem, fonlarda parası kalan yatırımcılar açısından tasfiye havuzuna ilave kaynak yaratabilecek önemli bir adım niteliğinde.
Ancak ödeme yapan taraf açısından hukuki tablo henüz aynı ölçüde net değil.
Ortada artık iki farklı para akışı bulunuyor: Bir tarafta kanunda açıkça düzenlenen ve ödemenin Hazine’ye yapıldığı etkin pişmanlık mekanizması, diğer tarafta ise paranın yatırımcılara ulaşmasını amaçlayan yeni gönüllü iade sistemi.
Bu nedenle fon soruşturmalarının bundan sonraki aşamasında yanıtı aranacak en önemli sorulardan biri şu olacak:
Kazancını gönüllü olarak geri veren bir kişinin yaptığı bu ödeme, devam eden ceza soruşturmasında lehine değerlendirilecek mi; değerlendirilecekse bunun hukuki karşılığı ne olacak?












