Bretton Woods sisteminin 1971 yılında işlemez hale gelmesiyle birlikte sistematik olarak rezerv para statüsünü kaybeden doları güçlendirmek adına ABD hükümeti,1972 – 1974 yılları arasında Suudi Arabistan ile bir dizi anlaşma imzalamış. 1979 yılına gelindiğinde ise ABD-Suudi Arabistan Karma Ekonomik Komisyonu kurularak petrol ticaretinde sadece ABD doları kullanılması kararlaştırılmıştır.
Bu kararla birlikte petrol ihraç eden ülkeler, ticaretleri sonucunda dolar kazanarak banka hesaplarında dolar biriktirmeye başlamış; aynı zamanda da petrol almak isteyen ülkeler de dolar biriktirmek zorunda kalmıştır. Böylece Bretton Woods’tan sonra resmi olarak rezerv para statüsünü kaybetmiş olan dolar, dolaylı yoldan tekrar rezerv para statüsüne erişmiştir.
Yavaş yavaş ana konuya doğru gelelim.
9 Nisan 2026 Perşembe günü Wall Street Journal’dayayımlanan habere göre İran, Hürmüz Boğazı’ndan geçecek olan her bir varil petrol için 1 Dolar geçiş ücreti talep ediyor, ödemeyi de dolar olarak değil 1 Dolara eşdeğer kripto para cinsinden talep ediyor. Bu haberle birlikte akla petrocoinkavramı geliyor. İran bu talebinin karşılığını bulabilirse petrol ticaretinde bir dönüşüm olabilir mi?
Soruların cevabını aramadan önce Venezuela’ya bakmak gerekir. Zira Venezuela Hükümeti 2017 yılında ABD yaptırımlarını aşabilmek ve küresel finansmana ulaşabilmek adına PTR koduyla işlem gören bir coin çıkarmıştı. Bu coinindayanak varlığı ülkedeki petrol rezervleriydi. Ancak hem teknik altyapı eksikliği hem de çeşitli spekülasyonlar nedeniyle yatırımcıların güvenini kazanamayan söz konusu bu coin 2024 yılı başında tamamen tasfiye edilmişti. Gerçi başarılı olma yolunda ilerleyebilseydi ABD müdahale etmeden durur muydu?
İran, Venezuela’ya benzer şekilde ABD ambargosunu aşabilmek ve küresel izolasyondan bir nebze de olsa sıyrılabilmek için kripto para piyasasına büyük yatırımlar yaparak 2017 yılından itibaren gelişmiş ve yerel bir kripto para borsasına sahip olmuştur.
Bloomberg’in 3 Nisan 2026 Cuma günü servis ettiği habere göre savaşla birlikte 28 Şubat-2 Nisan tarihleri arasında İran’ın kripto para borsalarından toplamda 10 milyon Dolarcivarında bir çıkış yaşanmış ancak İran’ın kripto para piyasasının toplam piyasa değerinin 7.8 milyar Dolar olduğu göz önünde bulundurulduğunda çıkışın çok da dramatik olmadığını görebiliyoruz.
Konumuza dönecek olursak İran’ın varil başına coinolarak ödeme talep etmesi belki petrodolar sistemini tek başına tökezletecek bir adım olmayabilir; ancak İran’ın ABD ambargosunu aşmaya yardımcı olarak küresel finans sistemiyle entegreasyonunu arttırmaya yönelik bir adım olarak değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Eğer sistemi başarılı bir şekilde hayata geçirebilirse büyük bir dönüşümün ilk adımı olabilir. Tabii Körfez ülkelerinin desteğini de arkasına alabilirse… Körfez ülkelerinin ABD bağımlılığı ayrı bir yazının konusu…
Ömer Niyazi ERTEN
