İskandinav mitolojisinde Valhalla, savaşçıların ulaşmayı düşlediği görkemli salondur.
Ama her yol Valhalla’ya çıkmaz.
Bazen insan Valhalla hayaliyle yola çıkar, karşısında Ragnarök’ü bulur.
12 Eylül’de ODINE için yazdığımız yazıda tam da bunu anlatmıştık. Hisse bir dönem 3.512,50 TL’yi görmüş, ardından 781,50 TL’ye kadar gerilemişti. Tahtada yüz binlerce lot satış beklerken alış tarafının boş kaldığı anlar yaşanmıştı.
O gün şöyle demiştik:
“Valhalla’ya doğru çıktığı düşünülen yol, yatırımcı açısından Ragnarök’e dönmüş durumda.”
Bugün ise mesele ODINE’in kaç liradan kaç liraya düştüğünden çok daha büyük.
Çünkü artık fiyat grafiğine değil, o grafiğin arkasındaki para hareketine bakmak gerekiyor.
Ve asıl sorular da burada başlıyor.
VALHALLA’YA GİDEN PARAYI KİM TAŞIDI?
Son dönemde tartışmaların merkezindeki fonlardan biri TLY.
Burada dikkat çekici bir ayrıntı var.
TLY, TEFAS’a açılmadan önce uzun süre yalnızca 11 yatırımcıya sahipti. Sonraki süreçte yatırımcı sayısı 159’a ulaştı.
Daha çarpıcı olan ise fonun kuruluşundan itibaren ortaya çıkan performans.
Mart 2021’de fonun kuruluşunda yatırım yapan bir yatırımcının parasının, fonun açıkladığı performans üzerinden matematiksel olarak yaklaşık 10 bin 308 katına çıkmış olması dikkat çekiyor.
İşte tam burada insanın aklına ister istemez birkaç soru geliyor.
İlk yatırımcılar kimdi?
Bu yatırımcıların fon içindeki ağırlıkları ne kadardı?
Fona hangi tarihlerde para girdi, hangi tarihlerde çıktı?
Fonun portföyündeki hisseler yükselirken büyük pozisyonlar kimlerin elindeydi?
Ve bütün bunların sonunda para nereye gitti?
Çünkü sermaye piyasalarında para buharlaşmaz.
Birileri yüksek fiyattan alıyorsa, karşı tarafta birileri satıyordur.
Dolayısıyla yalnızca grafiğin yukarı doğru giden tarafına değil, o sırada karşı tarafta kimin olduğuna da bakmak gerekiyor.
5 MİLYON GELDİ, 50 MİLYON GELDİ… PEKİ KARŞIDA KİM VARDI?
Tartışmayı yalnızca “fon zarar etti” noktasında bırakmak bence hikâyenin en önemli bölümünü kaçırmak olur.
Teminatları, kredileri, takasları ve fonlara giren parayı yan yana koyduğunuzda karşınıza çok daha geniş bir para trafiği çıkıyor.
Bazı hisselerde birkaç milyon liralık işlem bile fiyat üzerinde ciddi hareket yaratabiliyordu. Fon tarafında ise on milyonlarca lirayı, zaman zaman çok daha büyük tutarları bulan para hareketlerinden söz ediyoruz.
O zaman soru şu:
Fonlar belirli hisselerde alıcı olurken karşılarında kim vardı?
Bu alımlar, daha önce büyük pozisyon taşıyan yatırımcılara çıkış imkânı sağladı mı?
Sağladıysa hangi tarihlerde?
Aslında cevaplanması gereken mesele bu kadar net.
Çünkü eğer büyük pozisyonlar fiyatlar zirveye yaklaşırken azaltıldıysa ve sonrasında yeni yatırımcılar içeride kaldıysa, hikâyeye yalnızca “yanlış yatırım tercihi” diyerek bakmak yeterli olmayacaktır.
Bunlar bir suçlama değil.
Bunlar cevaplanması gereken sorular.
Üstelik cevapları sosyal medya tartışmalarında değil; takas kayıtlarında, fon hareketlerinde ve işlem tarihlerinde aranmalı.
GEMİ SU ALINCA FİLİKAYA İLK KİM BİNDİ?
İşin bir de sosyal medya tarafı var.
Son günlerde geçmişte sektörün içinde veya şirketlerin yönetiminde bulunmuş bazı isimlerden benzer cümleler duyuyoruz:
“Ben zaten aylardır uyarıyordum.”
Olabilir.
Ama insan ister istemez birkaç ay geriye dönüp bakmak istiyor.
Bugün uyarıda bulunanlar dün ne söylüyordu?
Yönetimde oldukları dönemde hangi açıklamalar yapılıyordu?
O gün anlatılan hikâyeyle bugün anlatılan hikâye aynı mıydı?
Değilse ne değişti?
Eski bir benzetmeyle söyleyelim:
Gemi su almaya başladığında güvertede kimin kaldığı önemlidir.
Ama bazen daha önemli olan, filikaya ilk kimin bindiğidir.
Tutuklamaların, soruşturmaların ve düzenleyici kurum kararlarının konuşulduğu böyle bir dönemde geçmiş açıklamalara yeniden bakılmasının nedeni de bu.
Çünkü sosyal medya unutuyor gibi görünür.
Arşiv ise unutmaz.
“YATIRIMCI NEDEN ALDI?” DEMEK KOLAY
Bütün bu tartışmanın kenarında bir başka yaklaşım daha var:
“Bu hisseleri neden aldınız?”
“Bu fonlara neden girdiniz?”
“Bu kadar yükselmiş hisse alınır mı?”
Elbette yatırımcının kendi kararlarından doğan sorumluluğu var.
Bunu kimse yok sayamaz.
Fakat bütün hikâyeyi bununla açıklamak da fazla kolay.
Eğer ortada olağan dışı fiyat hareketleri, yoğun fon girişleri, krediler, teminatlar ve büyük pozisyon değişimleri tartışılıyorsa önce mekanizmanın nasıl çalıştığına bakmak gerekir.
Yatırımcı neden aldı?
Sorulsun.
Ama hemen ardından şu da sorulsun:
O yatırımcı alırken kim satıyordu?
İşte hikâyenin iki tarafını aynı anda görebilmenin yolu burada.
MESELE 159 KİŞİDEN DAHA BÜYÜK
TLY’deki 159 yatırımcının kim olduğu elbette tek başına bütün hikâyeyi açıklamayabilir.
Belki bazı soruların cevabı son derece sıradandır.
Belki değildir.
Bunu anlamanın yolu tahmin yürütmek değil; erken dönem yatırımcıları, fon giriş-çıkışlarını, portföydeki hisselerin takas değişimlerini ve büyük işlemlerin zamanlamasını birlikte incelemekten geçiyor.
Çünkü asıl mesele bir fonun nasıl 10 binlerce kat getiri yazdığı değil.
Asıl mesele, bu getirinin oluştuğu süreçte paranın kimden kime geçtiği.
En başta kim vardı?
Para büyürken kim geldi?
Zirveye yaklaşırken kim çıktı?
Ve kapılar kapandığında kim hâlâ içerideydi?
Belki bütün hikâyeyi çözmek için yüzlerce sayfalık rapordan önce bu birkaç sorunun cevabına ihtiyacımız var.
Valhalla hikâyesinde herkes aynı sofraya oturmuyor.
Bu yüzden Ragnarök’ün enkazına bakıp yatırımcıya yalnızca “Neden oraya gittin?” diye sormak yerine, başka bir yere bakmak gerekiyor:
Valhalla’nın kapıları kapanmadan hemen önce kimler dışarı çıktı?
