Orta Doğu’da Topyekün Savaş, Kapanan Boğazlar ve Ekonomik Teyakkuz
Savaş endişelerinin tavan yaptığı bir işlem haftasını ve bu endişeleri tam manasıyla haklı çıkaran bir hafta sonunu geride bıraktık. ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği ortak saldırılarda İran’ın tepe yönetimi hedef alınırken, İran’ın karşı saldırıları tüm Körfez’e yayıldı. Bölgede hava trafiği durma noktasına gelirken, küresel ticaretin şahdamarı Hürmüz Boğazı fiilen kapandı.
Bu hafta yurt dışında ABD Tarım Dışı İstihdam ve Avro Bölgesi enflasyon verileri; yurt içinde ise bugün açıklanacak 4. Çeyrek GSYH ve salı günkü Manşet Enflasyon verileri takip edilecek. Ancak tüm piyasaların gözü kulağı cerrah hassasiyetinde Ortadoğu’da olacak.
🇹🇷 YURT İÇİ PİYASALAR: Hafta Kapanışı ve Olağanüstü Önlemler
BIST 100 endeksi haftayı 186,7 milyar TL ortalama hacim ve %1,55 kayıpla 13.717 puandan tamamladı. Hafta ortasına kadar 14.000 üzerinde tutunan endeks, savaş gerilimiyle 13.500’lere kadar çekilmiş, kapanışa doğru gelen tepki alımlarıyla haftayı noktalamıştı.
Performans Verileri:
- Aylık Kazanç: %2,31 | Yıllık Kazanç: %40,82
- Haftanın Kazananları (BIST 100): Destek Finans Faktöring (DSTKF %17,41), Katılımevim (KTLEV %12,61), Margün Enerji (MAGEN %10,04).
- Haftanın Kaybedenleri (BIST 30): BIST 30’da sadece 12 hisse pozitif kalırken; Koç Holding (KCHOL), TAV Havalimanları (TAVHL), Turkcell (TCELL) ve Türk Hava Yolları (THYAO) %4 ile %7 arasında düşüş yaşadı.
- Sektör Endeksleri: BIST Mali (XUMAL) %1,69, BIST Sanayi (XUSIN) %1,13, BIST Hizmetler (XUHIZ) %2,65 kayıp yaşadı.
🛡️ “Tüm Tedbirler Hazır” – Ekonomi Yönetiminin Acil Kodlu Hamleleri
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında toplanan Finansal İstikrar Komitesi, piyasaların sağlıklı işleyişi için tüm tedbirlerin hazır olduğunu duyurdu.
- Açığa Satış Yasağı: Borsa İstanbul’da açığa satış işlemleri 6 Mart seans sonuna kadar yasaklandı.
- TCMB Repoya Ara Verdi: TCMB, bir hafta vadeli repo ihalelerine ara verdiğini açıkladı.
- Vadeli Döviz Satımı: Kurlardaki oynaklığı engellemek ve likiditeyi dengelemek için TCMB nezdinde TL uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemlerine başlanacak.
- Kredili İşlemler: Kredili sermaye piyasası işlemlerinde özkaynak oranı esnetilerek uygulanacak.
- Emir/İşlem Oranı: Pay Piyasasında emir/işlem oranı 5:1’den 3:1’e düşürüldü.
- Dezenformasyon Yalanlaması: DMM, Borsa İstanbul’un pazartesi günü işlemlere kapatılacağı iddialarını kesin bir dille yalanladı.
📊 Makro Ekonomik Veriler (Enflasyon ve İstihdam)
- İTO İstanbul Enflasyonu: Şubat ayında aylık %3,85, yıllık %37,88 arttı. Ana gruplarda artışlar: Gıda (%6,87), Alkollü İçecekler ve Tütün (%5,38), Ulaştırma (%4,95), Sağlık (%3,26), Konut (%2,41). Haberleşme %0,09 artarken, Giyim ve Ayakkabı %0,17 geriledi.
- TÜİK İstihdam Rakamları: Ocak’ta işsiz sayısı 73 bin artışla 2 milyon 819 bin kişiye, işsizlik oranı 0,3 puan artışla %8,1‘e yükseldi. İşgücüne katılma (%52,1) ve istihdam oranları (%47,9) 0,8’er puan daraldı. Atıl işgücü (Geniş tanımlı işsizlik) 0,9 puan artışla %29,9 oldu.
- Türk-İş Açlık ve Yoksulluk Sınırı: Dört kişilik ailenin açlık sınırı 1.069 TL artışla 32.365 TL‘ye, yoksulluk sınırı 2.612 TL artışla 105.424 TL‘ye çıktı. Bekar çalışanın yaşam maliyeti 41.899 TL. Mutfak enflasyonu aylık %3,65, yıllık %39,43.
🌍 KÜRESEL GÜNDEM: Bölgesel Savaş ve Kapanan Kapılar
⚔️ Askeri Çatışmanın Detayları ve Kayıplar
- ABD ve İsrail’in İran Saldırısı: Tahran, Kum, Kerec, Kirmanşah, Loristan ve Tebriz’deki karar merkezleri, istihbarat, askeri noktalar ve füze üretim tesisleri vuruldu. Hürmüzgan eyaletinde vurulan bir ilkokulda en az 108 kişi hayatını kaybetti.
- Öldürülen İranlı Liderler: İran Dini Lideri Ali Hamaney, Savunma Bakanı Aziz Nasırzade, Genelkurmay Başkanı Abdülrahim Musevi, Devrim Muhafızları Komutanı Muhammed Pakpur öldürüldü. Eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad‘ın da saldırılarda öldürüldüğü iddia edildi.
- İran’da Yeni Yönetim ve Yas: Ülke idaresini Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yüksek Mahkeme Başkanı Gulamhüseyin Muhsini ve Ayetullah Ali Rıza Arafi’den oluşan Liderlik Konseyi devraldı. 7’si resmi tatil olmak üzere 40 gün yas ilan edildi. Hükümet “Bu büyük suç asla cevapsız kalmayacak” açıklaması yaptı. Hamaney’in ölümü karar alma sürecini felce uğratmaktan ziyade, kolektif tepkiyi sertleştirme riski taşıyor.
- İran’ın Karşı Saldırıları: Yüzlerce füze ve dron ile İsrail (Tel Aviv dahil), Katar, Kuveyt, Bahreyn, Suudi Arabistan, Irak, Dubai ve Abu Dabi’deki ABD üsleri, radar sistemleri ve limanlar vuruldu. İsabet alan yerler: Kuveyt, Abu Dabi, Dubai havalimanları; Cebel Ali, Zayed, Duqm limanları; Burj Al Arab oteli, Palm Cumeyra ve Doha Sanayi Bölgesi.
✈️ Havacılık ve Finansal Piyasaların Kapanması
- Borsa Kapanışları: BAE Sermaye Piyasaları Otoritesi, Abu Dabi Borsası ve Dubai Finansal Piyasası’nda işlemleri iki günlüğüne durdurdu. BAE borsaları bugün kapalı.
- Uçuş İptalleri: Çoğu ülke hava sahasını kapattı. THY; Lübnan, Suriye, Irak, İran, Ürdün, Katar, Kuveyt, Bahreyn, BAE ve Umman seferlerini iptal etti.
⚓ Hürmüz Boğazı Krizi ve Lojistik Tıkanma
- Boğazın Durumu: İran Devrim Muhafızları VHF üzerinden geçişlerin engelleneceğini duyurdu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi boğazı resmi olarak kapatmadıklarını söylese de, uyarıyı dinlemeyen iki tanker saldırıya uğradı. Boğaz geçişine fiilen kapalı.
- Türkiye’nin Uyarısı: Denizcilik Genel Müdürlüğü, Türk bayraklı gemiler için ISPS Kod Güvenlik Seviyesini 3’e çıkardı.
- Lojistik Şirketleri: Hapag-Lloyd ve Maersk, Hürmüz ve Bab-ül Mendep’ten geçişleri durdurarak rotayı Ümit Burnu‘na kırdı. Yemenli Husiler de ABD/İsrail gemilerini hedef alacağını açıkladı. En az 150 petrol ve LNG tankeri Körfez açıklarında bekliyor.
🗣️ Liderlerin Açıklamaları
- Donald Trump: “Dünya ve Amerika için büyük bir gün. Bunu yapmasaydık 2 hafta içinde nükleer silaha sahip olacaklardı. İran’ın misillemesi beklediğimizden zayıf. Diplomatik çözüm dünden daha kolay. Onların yeni liderleri konuşmak istiyor, ben de kabul ettim. Saldırılar daha az sürebilir ama 4 hafta olarak planlandı.”
- Binyamin Netanyahu: İsrail Başbakanı, İran’a yönelik saldırıların ilerleyen günlerde daha da artacağı tehdidinde bulundu.
🛢️ EKONOMİK ETKİ ANALİZİ: Petrol, Altın ve Büyüme Beklentileri
1. Hürmüz Boğazı ve Petrol Fiyatları: Küresel petrol ticaretinin %20’si (18-20 milyon varil/gün) Hürmüz’den geçiyor. Rystad Energy, petrolün Suudi (Doğu-Batı) ve BAE (Abu Dabi) boru hatlarına yönlendirilse bile günlük 8-10 milyon varil kayıp olacağını, Brent petrolün açılışta 20 dolarlık sıçramayla 92 dolara çıkabileceğini öngörüyor. ICIS’ten Ajay Parmar, RBC ve Barclays analistleri 100 dolar ve üzerinin masada olduğunu belirtiyor. OPEC+ ise Nisan’dan itibaren günlük 206 bin varil (37k-548k aralığında değerlendirilmişti) üretim artışı yapacak.
2. Altın ve Dijital Varlıklar: City Index’ten Fawad Razaqzada, ons altının 5.500 dolara, çatışma sürerse 5.600 dolar üzerine çıkarak rekor kırabileceğini belirtti. Commodity Research Group’tan Edward Meir, açılışta 200 dolarlık sıçrama bekliyor. OCBC’den Christopher Wong güvenli liman vurgusu yaptı. Dijital tarafta PAX Gold 5.300, Tether Gold 5.290 doları aştı. Kapalıçarşı’da gram altın 8.000 TL üzerinde.
3. ABD Doları: CBA analizine göre kısa vadede düşüş yaşansa da, ABD’nin net enerji ihracatçısı olması nedeniyle çatışma uzarsa doların (Yen ve Frank hariç) güçlenmesi bekleniyor.
4. Küresel Makro Etki: Petroldeki her 10 dolarlık artış, küresel büyümeyi 0,2-0,3 puan düşürürken, enflasyonu 0,3-0,4 puan artırıyor. Navlun ve sigorta primlerindeki artışlar küresel enflasyon sorununu yeniden yaratacak.
🇹🇷 SAVAŞIN YURT İÇİ PİYASALARA OLASI ETKİSİ
- BIST 100: Haftaya sert satış baskısıyla (negatif) başlaması bekleniyor. İlk darbeyi havacılık (ulaştırma) sektörü alacak. Savaş uzarsa turizm hisselerinde ve maliyet artışları sebebiyle bankacılıkta baskı muhtemel.
- Pozitif Ayrışacaklar: Savunma sanayii ve kısmen enerji payları.
- Enflasyon ve TCMB: Petrol fiyatlarındaki %10 artış Türkiye enflasyonunu 1,2 – 1,3 puan yukarı çekiyor. Akaryakıt, doğalgaz ve elektrik maliyetleri artacak; cari açık büyüyecek. Bu tablo, TCMB’nin Mart ayındaki PPK’da beklenen 50 baz puanlık faiz indirimini pas geçmesini ana senaryo haline getirdi.
- Kur ve Risk Primi: Dolar/TL’de sınırlı artış bekleniyor, TCMB yüksek volatiliteye izin vermeyecektir. Ülke CDS primlerinde artış kesinleşti.
📊 DİĞER KÜRESEL MAKRO VERİLER VE GELİŞMELER
- ABD ÜFE: Ocak ayında aylık %0,5, yıllık %2,9 arttı (Beklenti %0,4 ve %2,6 idi). Nihai mal fiyatları %0,3 düşerken, hizmet fiyatları %0,8 arttı.
- Almanya TÜFE: Şubat ayında aylık %0,2, yıllık %1,9 ile beklentilere paralel geldi ve ECB’nin orta vadeli hedefinin altına indi. Gıda %1,1, Hizmet %3,2, Enerji fiyatları ise %1,9 geriledi.
- AB-Mercosur Anlaşması: Ursula von der Leyen, Arjantin ve Uruguay’ın onaylamasıyla ticaret anlaşmasının “geçici uygulama” ile devreye sokulacağını açıkladı (Brezilya ve Paraguay’ın onayı bekleniyor). Avrupa Parlamentosu ise Adalet Divanı’ndan görüş istedi.
- Fon Sepeti Önerisi: Garanti BBVA Portföy, piyasalardaki dinamik yönetim için GZP – Garanti Portföy Birinci Fon Sepeti Fonu’nu öne çıkarıyor.
Ajanda Notları: Bugün Yurt İçi ve Yurt Dışı İmalat PMI verileri açıklanacak. Siyasi tarafta ise Trump’ın 31 Mart – 2 Nisan Çin ziyareti ve CHP kurultay davasının 1 Nisan’a ertelenmesi takvimde yer alıyor.
