SPK Başkanı istifa etti. Bakan yardımcısı istifa etti. Gidenlerin arkasından trenin son vagonuna bakar gibi bakıyoruz. Lokomotif çoktan köprüden aşağı gitmiş, biz hâlâ peronda bilet kontrol ediyoruz.
Önce “orman yanıyor” dediler, inanmadık. Ağaçlar yandı, orman sakinleri yandı, toprağın altında kimseye bulaşmadan yaşayan solucan bile yandı. Biz yine de “seçici olun, temeli sağlam kağıtlara bakın” nasihatini dinledik. Temel mi kaldı, temel de kül oldu. Şimdi yangın ormanı aştı, şehre indi.
Uşak ekranda 39 kuruş. Bir simit 15 lira. Yani bir simit parasına 38 lot alınıyor ama kimse almıyor, çünkü simidin en azından karın doyurduğunu biliyoruz. Aylık düşenler listesinde alt alta -89,00’lar dizilmiş. Ralyh, Trhol, Anele… İsimler değişiyor, hikâye aynı kalıyor.
Bir emekli düşünün. Sabah dokuzu çeyrek geçe mutfak masasında telefonu açıyor. Çayı daha demlenmemiş. Ekranda kırmızı bir satır, sonra bir tane daha. Otuz yılın ikramiyesini “fon daha güvenli” denildiği için oraya koymuştu. Güvenli olan neymiş, şimdi anlıyor. Telefonu ters çevirip masaya bırakıyor, karısı mutfağa girmeden önce. Bir şey sorarsa ne diyeceğini bilmiyor.
Fon krizi, fon mağdurları, borsa mağdurları, art arda gelen konkordato haberleri. Sıfırlanan hesaplar. “Sıfırlamak” ne masum bir kelime, sanki bir oyun konsolundan bahsediyoruz. Oysa sıfırlanan şey o emeklinin otuz yılı.
Bu filmi daha önce izledik. 1982 yazında Banker Kastelli kapılarını kapattığında da aynı sahneler vardı. Kapıların önünde kuyruklar, ellerinde kâğıt parçalarıyla bekleyen insanlar, “yüksek getiri” vaadine inanmış memurlar, esnaflar, emekliler. Ardından istifalar geldi, ekonominin en tepesindeki isimler de koltuklarını bıraktı. Bedeli ise yine kuyruktakiler ödedi. Aradan kırk dört yıl geçti. Kuyruk artık kapının önünde değil, ekranın içinde. Kâğıt parçası da telefon bildirimi oldu. Gerisi aynı.
Daha eskiye gitmeye gerek yok ama yine de bir not düşelim: 1720’de Güney Denizi balonu patladığında Isaac Newton da servetini kaybetmişti. Yer çekimini bulan adam, yere düşen bir hisseyi tutamadı. Yani mesele zekâ meselesi değil. Mesele, oyunun kurallarını kimin yazdığı ve kimin kaybetmeye mahkûm edildiği.
Üstüne bir de fırtına, hortum. Gökyüzü de dayanışmaya katılmış. Nefes alamıyorum. Su içsem mi? Para yok ki cepte.
Ali’nin Sekiz Günü’ndeki o adam geliyor aklıma. Hiç tanımadığı insanlara “Hayat neden bu kadar zalim?” diye soruyordu. Karısının, çocuklarının, patronunun ona kızdığını anlatıyordu, istedikleri hayatı veremediği, yeterince kazandıramadığı için. Sonunda da özür diliyordu, kendi derdiyle başkalarını üzdüğü için.
O monoloğun en acı yeri soru değil, özür. Çünkü bu memlekette özür hep yanlış kişiden geliyor. Telefonu ters çeviren emekli karısından özür diliyor. Çocuğuna ayakkabı alamayan baba çocuğundan. Kuralı koyan, denetimi yapan, balonu şişiren ise iki satırlık bir açıklamayla “kişisel nedenler” deyip kapıdan çıkıyor. İstifa bu ülkede özrün yerine geçmiyor. Sadece özür dilememenin en kibar yolu oluyor.
İnsanlar çaresiz, evet. Ama çaresizlik yalnızlıkla birleşince ağırlaşıyor. Kayıp aynı, utanç ise yanlış adreste. Kaybeden kendini suçluyor, kaybettiren rahat uyuyor.
O adama bugün bir cevap verilecekse şu olmalı: Zalim olan hayat değil, hesabı sorulmayan hayat. Hesap sorulana kadar yapılacak tek şey, birbirimize “senin suçun değil” demeyi unutmamak.
