1914’te Avusturya-Macaristan veliahtı Franz Ferdinand Saraybosna’da öldürüldü.
Avusturya-Macaristan açısından mesele sadece suikast değildi. Çok uluslu imparatorlukta milliyetçilik yükseliyordu. Sırbistan’a sert davranarak hem onu hizaya getirmek hem de kendi içindeki ayrılıkçı hareketlere mesaj vermek istiyordu.
Almanya da Avusturya-Macaristan’a neredeyse sınırsız destek açıkladı.
Almanların hesabı şuydu:
“Biz Avusturya’nın arkasında olduğumuzu gösterirsek Rusya, Sırbistan uğruna büyük bir savaşı göze alamaz ve geri durur.”
Ama Rusya geri durmadı.
Sırbistan’ın arkasında durup seferberliğe başlayınca Almanya için mesele artık sadece Rusya değildi.
Çünkü Rusya ile Fransa arasında askeri ittifak vardı. Almanya Rusya ile savaşa girerse Fransa’nın da batıdan savaşa girmesi bekleniyordu.
Almanya Rusya’nın geniş coğrafyasında savaşırken arkadan vurulmak istemedi.
Plan şuydu:
Önce Fransa’yı, 40 yıl önce 1870’te yaptığımız gibi hızla saf dışı bırakalım; sonra bütün gücümüzle Rusya’ya dönelim.
Almanlar Fransız savunmasını doğrudan yarmak yerine kuzeyden dolaşıp Belçika üzerinden Fransa’ya girmeyi planladı.
Belçika’ya girdiler. Ve bir domino taşı daha devrildi.
İngiltere savaşa girdi.
Başlangıçta kimse milyonlarca insanın öleceği bir dünya savaşı istemiyordu. Hatta Sırbistan’a ders vermek için bu krizi savaşa taşıyan, Avrupa’nın en eski hanedanlarından Habsburglar birkaç yıl sonra kendi imparatorluklarının da tarihe karışacağını herhalde düşünmüyordu.
Herkes yaptığı hamlenin sınırlı ve kontrol edilebilir olduğunu düşündü.
Ama bir taş diğerini, o da daha büyük başka bir taşı devirdi.
Günümüzü düşündüğümüzde de çevremizde sürekli yeni gerginlikler var. Her ülke, her lider kendi açısından mantıklı gördüğü bir adım atıyor.
İnsan bazen, Allah korusun, bunlardan birinin bir domino zincirini başlatmasından korkuyor.
Trump’ın açıklamalarına da ben böyle bakıyorum. Piyasaları sözlü müdahalelerle idare ediyor gözüküyor ama yaptığı bu sert dönüşler bir domino etkisi oluşturursa sonuçu o dönüşlerin çok ötesine geçebilir.
1914 bize bunu çok net gösterdi.
Sonunda hiç kimsenin başlangıçta istemediği savaş, herkesin kendi açısından mantıklı gördüğü kararların toplamından çıktı.
Büyük felaketler her zaman büyük kararlarla başlamıyor.
Bazen küçük bir siyasi hesap, gereksiz bir inat, ölçüsüz bir tehdit ya da “nasıl olsa karşı taraf geri adım atar” düşüncesi ilk taşı deviriyor.
Sonra o küçük taş kendisinden daha büyüğünü, o da daha büyüğünü deviriyor.
Bir bakıyorsunuz mesele artık kimsenin kontrolünde değil.
Bugün de gereksiz yere uzayan çatışmaların, ekonomik savaşların ve siyasi restleşmelerin beni düşündüren tarafı bu.
İlk taşı devirmek kolay. Asıl mesele, zincir başladıktan sonra onu durdurabilecek misiniz?
Tarih, bazen cevabın “hayır” olduğunu gösteriyor.
Rabbim ülkemizi, milletimizi ve bizleri böyle gereksiz başlayan felaketlerden korusun.
