Orta Doğu’daki savaş dördüncü haftasına girerken, enerji altyapısına yönelik saldırılar küresel piyasaları sarsmaya devam ediyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol, bölgede dokuz ülkede 40’tan fazla enerji tesisinin “ciddi veya çok ciddi” şekilde hasar gördüğünü açıkladı.
Birol, yaşanan tahribatın yalnızca kısa vadeli bir arz sorunu olmadığını, çatışmalar sona erse bile küresel tedarik zincirlerinde uzun süreli kırılmalara yol açabileceğini vurguladı.
“Tarihsel krizlerle aynı seviyede”
Enerji fiyatlarındaki sert yükselişe dikkat çeken Birol, mevcut tablonun 1970’lerdeki petrol krizleri ile 2022’deki doğal gaz krizinin toplam etkisine yakın olduğunu belirtti. Sadece petrol ve gaz değil; petrokimya, gübre, kükürt ve helyum gibi kritik sektörlerde de ciddi aksamalar yaşandığını ifade etti.
Özellikle Asya ülkelerinin, Orta Doğu kaynaklı ham petrole bağımlılık nedeniyle krizin en ön cephesinde yer aldığına dikkat çeken Birol, Çin’in ihracat kısıtlamalarının da küresel dengeyi daha kırılgan hale getirdiğini söyledi.
Stratejik rezervler devrede
IEA, mart ayı başında fiyat şokunu sınırlamak amacıyla stratejik rezervlerden 400 milyon varil petrolün piyasaya sunulacağını açıklamıştı. Birol, savaşın uzaması halinde ek rezervlerin de devreye alınabileceğini belirtti.
Ancak en kritik riskin Hürmüz Boğazı’ndaki fiili tıkanma olduğuna işaret eden Birol, “Kalıcı çözüm, boğazdaki akışın tamamen normale dönmesi” dedi.
Hürmüz’de fiili kriz: Sigorta engeli
İran cephesi ise boğazın resmi olarak kapatılmadığını savunuyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, gemi trafiğinin sigorta şirketlerinin savaş riskinden çekinmesi nedeniyle yavaşladığını belirterek, sorumluluğun İran’da olmadığını ifade etti.
İran Dışişleri Bakanlığı da yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’nın uluslararası hukuk çerçevesinde açık olduğunu, ancak güvenlik şartlarına uyulması ve Tahran ile koordinasyon sağlanması halinde geçişlerin mümkün olduğunu duyurdu.
Putin’den enerji şirketlerine “krizi fırsata çevirin” mesajı
Küresel fiyat artışlarının en çok kazandırdığı ülkelerden biri olan Rusya’da ise Devlet Başkanı Vladimir Putin, enerji şirketlerine dikkat çeken bir çağrıda bulundu. Putin, petrol ve doğal gaz şirketlerinin artan gelirlerini borçlarını azaltmak için kullanması gerektiğini belirterek, bu sürecin “olgun bir finansal yönetim” olacağını ifade etti.
Küresel ekonomi için kritik eşik
Enerji arzındaki aksaklıklar ve fiyat şokları, küresel enflasyon ve büyüme üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. Uzmanlara göre savaşın süresi uzadıkça sadece enerji değil, gıda ve sanayi üretimi de daha geniş çaplı bir riskle karşı karşıya kalabilir.
