Son günlerde yatırım fonlarında yaşanan sert kayıplar, sadece hangi hisselerin taşındığını değil, bu hisselere ne büyüklükte maruz kalındığını da önemli hale getirdi. Özellikle serbest fonlarda kaldıraç ve yüzde 100’ün üzerindeki hisse maruziyeti, düşüş dönemlerinde kayıpları büyütebiliyor.
Bu konuda dikkat çeken örneklerden biri Bulls Portföy İkinci Serbest Fon (IIE).
Fonun 25 Ağustos 2026 tarihli yatırımcı bilgi formunda hisse senedi ağırlığı %132,43 olarak yer alıyor. Aynı belgede fonun kaldıraç kullanabileceği, uzun-kısa pozisyon alabileceği ve türev araçlardan yararlanabileceği belirtiliyor.
IIE’de hisse maruziyeti yüzde 132
Fonun portföy dağılımında hisse senedi ağırlığı %132,43 seviyesinde. Bu oran, fonun net varlık değerinin üzerinde hisse piyasası maruziyeti taşıdığını gösteriyor.
Ancak bu rakam doğrudan “1,32 kat kaldıraç” şeklinde okunmamalı. Repo, türev işlemler, kısa pozisyonlar ve diğer varlıklar birlikte değerlendirilmek zorunda.
Yine de sonuç net:
IIE’nin hisse piyasasındaki brüt maruziyeti fon büyüklüğünün üzerinde.
Kaldıraç kaybı da büyütebilir
Basit bir örnekle, 100 milyon TL’lik bir fonun tamamı hissedeyse ve hisseler yüzde 10 düşerse teorik kayıp 10 milyon TL olur.
Hisse maruziyeti 132 milyon TL’ye çıkmışsa aynı hareketin brüt etkisi yaklaşık 13,2 milyon TL’ye ulaşabilir.
Gerçek fon getirisi elbette bu kadar basit hesaplanmaz. Ancak temel mekanizma değişmez:
Kaldıraç yukarı yönlü getiriyi büyüttüğü gibi, düşüşte zararı da büyütebilir.
Risk seviyesi 7/7
IIE’nin risk seviyesi 7 üzerinden 7.
Fon belgelerinde temel riskler arasında:
- kaldıraç riski,
- yoğunlaşma riski,
- likidite riski,
- ortaklık payı fiyat riski,
- açığa satış riski
yer alıyor.
Bu nedenle IIE’deki oynaklığı değerlendirirken yalnızca fonun tuttuğu hisselere değil, o hisselere ne büyüklükte maruz kaldığına da bakmak gerekiyor.
IIE’de yoğunlaşma da dikkat çekiyor
IIE’nin yüzde 132,43’e ulaşan hisse senedi pozisyonunun arkasında birkaç hissede oluşan yüksek yoğunlaşma da dikkat çekiyor. Fonun son açıklanan portföy verilerinde BSOKE ve GRTHO en büyük pozisyonlar arasında yer alırken, ESCAR da öne çıkan hisselerden biri oldu.
Serbest fon yapısı nedeniyle toplam hisse pozisyonlarının fon büyüklüğünü aşabilmesi mümkün. Bu nedenle IIE’de risk yalnızca kaldıraçtan değil, yüksek hisse pozisyonunun birkaç hissede yoğunlaşmasından da kaynaklanıyor.
Yeni SPK düzenlemesi neden önemli?
SPK’nın son düzenlemesi, fonların ve aynı yönetici çatısı altındaki fonların belirli hisselerde aşırı yoğunlaşmasını sınırlıyor. Bu nedenle yüksek kaldıraç kullanan ve az sayıda hissede yoğunlaşan serbest fonlarda önümüzdeki dönemde portföy yeniden dengelemesi görülebilir.
Burada önemli nokta şu: Kaldıraç kullanılması tek başına mevzuata aykırı değil.
Asıl risk, yüksek kaldıraç, yüksek yoğunlaşma ve sert piyasa düşüşünün aynı anda ortaya çıkması.
Geçmişte yüksek getiri, bugün yüksek oynaklık
IIE geçmişte güçlü getiriler üretti:
- 2023: %151,90
- 2024: %93,59
- 2025: %53,30
Ancak aynı agresif strateji aşağı yönlü piyasalarda da yüksek oynaklık yaratabiliyor.
Sonuç olarak IIE örneği, yatırımcıların artık yalnızca “fon ne kadar kazandırdı?” sorusuna bakmaması gerektiğini gösteriyor.
Özellikle serbest fonlarda şu dört soru önemli:
Fonun hisse maruziyeti yüzde kaç?
Kaldıraç kullanıyor mu?
Kaç hissede yoğunlaşmış?
Bu hisselerin fiili dolaşımı ne kadar?
IIE’de %132,43 hisse maruziyeti, 7/7 risk seviyesi ve kaldıraç kullanabilen yatırım stratejisi aynı tabloda birleşiyor.
Bu nedenle fonlarda yaşanan sert hareketleri değerlendirirken yalnızca hisse seçimine değil, o hisselere hangi büyüklükte riskle maruz kalındığına da bakmak gerekiyor.
