Dostoyevski’nin Kumarbaz’ında bir sahne vardır: Alexey Ivanoviç ruletin başına geçer, kaybeder, “son kez” der, yine kaybeder, yine “son kez” der. Kitabın asıl çarpıcı yanı kaybetmesi değildir aslında — her kayıptan sonra masadan kalkmamasıdır. Dostoyevski orada kumarın değil, insanın kendi kendine kurduğu tuzağı anlatır: “Bir kere daha denersem döner” cümlesi, dönmeyen bir şeyin üstüne bir daha ve bir daha söylenir.
HEDEF‘e bakınca aklıma neden bilmem ama hep bu sahne geliyor. Çünkü burada da benzer bir cümle kuruluyor, sadece kumarhanenin yerini borsa almış: “Bu kadar düştü, artık dönmesi lazım.”
Ve itiraf edeyim, biraz da kelime oyununa direnemedim: piyasada aylardır “fon mon derken” diye başlayan cümleler dolaşıyor — fon krizi, tasfiye, teminat derken herkes bir şeyinden oldu. HEDEF’e gelince bu cümleyi bozmak neredeyse kaçınılmaz oldu: fon mon derken, HEDEF don muydu? Çünkü hisse gerçekten de donmuş durumda — 21 gündür kımıldamıyor, ama kımıldamıyor derken kastım “sakin” değil, tam tersi: düşmeye devam ediyor, sadece bir türlü dipten çıkamıyor.
Rakamlara kısaca bakalım, çünkü unutulmasın istiyorum: 396 TL’den 12,71 TL’ye. Yüzde 97’ye yakın bir erime. Ama esas ilginç olan bu bile değil — hisse bugün 21’nci kez taban oldu ve karşısında hâlâ kimse yok. Fiyat ekranda yazıyor, evet, ama o fiyattan bir şey satmak isteseniz karşınızda muhatap bulamıyorsunuz. Sanki menü elinizde ama restoran kapalı.
Şimdi gelelim borsanın en sevilen efsanelerinden birine: “Takas temizse korkacak bir şey yok.” Bu sefer de bunu duyduk. Uzmanlara sorduk, takas tarafında görünür bir bozulma yok dediler. Teoride sakin olmanız gerekiyor yani. Ama pratikte hisse yirmi gündür aynı yerde donmuş durumda — evet, yine o kelime. Bu ikisini yan yana koyunca ortaya biraz absürt bir tablo çıkıyor: tahliller tertemiz ama hasta hâlâ ateşler içinde.
Aslında burada Zenon’un ok paradoksuna benzer bir şey oluyor. Hatırlarsanız Zenon, hareket eden bir okun aslında hiçbir anda hareket etmediğini iddia eder — her an bir önceki mesafenin yarısını kat eder, teorik olarak asla hedefe varmaz. HEDEF de tuhaf bir şekilde buna benziyor: her taban, “artık dip burası” denilen bir an gibi görünüyor, ama hisse bir sonraki günde o dipten biraz daha dibe iniyor. Yirmi kere “işte burası” dendi, yirmisinde de yanılındı.
Peki takas temizken bu nasıl oluyor? İşte tam burada işin entelektüel tarafı başlıyor. Çünkü fiyat bazen resmi verinin henüz söylemediği bir şeyi zaten fısıldamış olur. Kayıtlara düşmeyen ama masaların altında dolaşan bir kaygı, bir güven çatlağı, “acaba” ile başlayan bir cümle — bunlar rakamlara yansımadan önce fiyata yansır. Piyasa bir kâhin gibi davranır bazen; kimse henüz açıklama yapmamışken o kararını çoktan vermiştir.
Tarihte bu senaryonun tekrarı az değil. 2000’lerin başında dot-com çöküşünde “bu kadar düştü, artık dipte” diyerek alım yapanlar, hisselerin sıfıra yakın seviyelere kadar sessizce süzülüşünü izlediler. 2008’de Lehman’ın bilançoları “sağlam” derken, fiyat bambaşka bir hikâye anlatıyordu; sonunda haklı çıkan bilanço değil fiyat oldu. Bizim piyasamızda da benzer sahneler yaşandı — “teknik olarak sorun yok” denilen hisseler, teknik olmayan nedenlerle sıfırı gördü.
Asıl soruya gelelim: alıcı neden yok? Çünkü 396’dan 12,71’e inen bir grafiğe bakan yatırımcı artık “ucuzladı, alayım” demiyor; “bu kadar düşmüşse bir bildikleri var” diyor. Bu cümle yeterince kişi tarafından tekrarlandığında kendi kendini gerçekleştiren bir kehanete dönüşüyor. Kimse ilk adımı atmak istemiyor, çünkü ilk adımı atan genelde en çok yananlar arasına giriyor.
Sizin yorulduğunuzu biliyorum, bunu yazmaktan da okumaktan da. Ama şu an sorulması gereken soru bir hedef fiyat değil. Çok daha yalın bir şey: bu satışları kim karşılayacak? Takas defterinde bir isim yoksa, cevap şimdilik “kimse” gibi duruyor. Alexey Ivanoviç’in masadan kalkmadığı gibi, HEDEF de bir türlü “son kez”i bulamıyor — donmuş hâliyle orada duruyor, ne düşecek kadar düşüyor ne de kalkacak kadar alıcı buluyor.
