Borsada hisse operasyonları genellikle patron kontrolünün yüksek, temelleri zayıf olduğu şirketlerde görülür. Çünkü bu hisselerin bilinçli, uzun vadeli yatırımcı kitlesi sınırlıdır. Takası toplamak daha kolaydır. Hisseler belli ellerde toplandıktan sonra karşılıklı işlemlerle fiyat, şirketin gerçek değerinden koparılarak astronomik seviyelere taşınabilir.
İyi şirketlerde ise bu tür operasyonları yapmak daha zordur. Çünkü şirketin değerini bilen yatırımcıları vardır. Fiyatı baskılayıp hisseleri toplamaya çalıştığınızda, ucuzlayan hisseleri bu yatırımcılar kapar.
Ancak iyi şirketlerin hisselerinde balon oluşmayacağı anlamına gelmez bu.
1960’ların sonu ve 1970’lerin başında Amerika’da yaşanan Muhteşem 50 (Nifty Fifty) balonu bunun en güzel örneklerinden biridir.
IBM, Coca-Cola, McDonald’s, Procter & Gamble gibi dönemin en gözde şirketleri, güçlü markaları ve sürekli büyümeleri nedeniyle yatırımcıların gözünde neredeyse kusursuzdu.
Bu hisselere “Bir kere al, ömür boyu satma!” anlayışıyla yatırım yapılıyordu.
Herkes aynı şirketlere yönelince fiyatlar kârların çok önüne geçti. Bazı şirketler yıllık kârlarının 80-90 katından işlem görmeye başladı.
Sonra 1973-1974 borsa çöküşü geldi.
Dönemin gözde hisselerinden Polaroid yaklaşık %91, Avon %87, McDonald’s %73 değer kaybetti.
Şirketlerin hepsi bir anda kötü şirketlere dönüşmemişti. Asıl sorun, yatırımcıların bu şirketlere gerçek değerlerinin çok üzerinde fiyatlar ödemesiydi.
Warren Buffett da Berkshire Hathaway’in 1996 yılı hissedar mektubunda aynı noktaya dikkat çekiyordu. Coca-Cola ve Gillette’in güçlü rekabet avantajlarını anlatıyor, bu şirketlerin sektörlerindeki hâkimiyetinin uzun yıllar süreceğini düşündüğünü belirtiyordu. Ancak hemen ardından şu uyarıyı yapıyordu: “En iyi işletmeler için bile gereğinden fazla ödeme yapabilirsiniz.”
Buffett’a göre aşırı ısınmış bir piyasada ödenen fiyat o kadar yüksek olabilirdi ki olağanüstü bir şirketin değerinin bile bu fiyata yetişmesi uzun zaman alabilirdi. Şirkete duyulan güven, hissesi için her fiyatın ödenebileceği anlamına gelmiyordu.
Çünkü iyi şirket ile iyi yatırım aynı şey değildir.
Bu işin kuralı aslında çok basit:
Kaliteli malı (iyi şirketi) makul, mümkünse ucuz bir fiyattan satın almak ve sonrasında bir ortak gibi şirketin gelen bilançolarını, haberlerine bakarak duruma göre ortaklık payını ayarlamak.
Piyasa abartmayı sever. Belli dönemlerde bazı hisseler, hatta sektörlerin tamamı gerçek değerlerinin çok üzerinde fiyatlanabilir. Ancak bu fiyatların sonsuza kadar korunması mümkün değildir.
Hiçbir varlık aşırı pahalıyken güvenli değildir!
Hele bir de kalitesiz şirketleri sadece yükseliyor, operasyon yapılıyor, daha çok yükselecek diye alıyorsanız riskiniz çok daha büyüktür.
Unutmayın, hisse senedi piyasaları yüzyıllardır var. Şirketler, sektörler, hikâyeler değişiyor ama insanların açgözlülüğü ve korkuları değişmiyor.
Ve tarih bize defalarca gösterdi: Fiyat değerinden ne kadar uzaklaşırsa, gerçekle yüzleşme o kadar acı olabilir.
