Çok sevdiğim bir söz vardır:
“Bu âlemde her şeyin bir nedeni vardır; karanlıklar olmasa güneşi nasıl biliriz?”
Bizim borsada da güneş bol. Hatta bazen o kadar bol ki insan gözünü açamıyor. Hisse yükseliyor, fon yükseliyor, fonun yatırımcı sayısı yükseliyor, fon büyüklüğü yükseliyor. Ekranlar yemyeşil; hisseyi alan mutlu, fonu alan mutlu, fonu yöneten mutlu.
Ama böyle zamanlarda nedense kimsenin aklına şu soru gelmiyor:
Bu değirmenin suyu nereden geliyor?
Sonra bir gün hava bozuyor. Güneş gidiyor, tahtada ışıklar sönüyor. Dün yüzde 5 yükselirken kimsenin merak etmediği şirket, bugün taban olunca memleketin en çok araştırılan hisselerinden birine dönüşüyor.
İşte bizim işimiz de tam burada başlıyor. Çünkü karanlık çökünce, güneşli havada fark edilmeyen bazı şeyler daha iyi görünmeye başlıyor.
“Bu hisse neden düştü?” diye başlayıp biraz geriye gidiyorsunuz. Bir bakıyorsunuz, bir fon gelmiş. Sonra bir fon daha. Arkasından başka bir fon… Lotlar artmış, fon büyümüş, yatırımcı sayısı çoğalmış, hisse yükselmiş.
Ne güzel…
Güneş tepede.
Sonra aynı filmi geriye sarıyorsunuz. Hisse düşmeye başladığında bu kez sorular değişiyor: Fon ne zaman aldı, kaç lot aldı, pozisyonunu hangi dönemde büyüttü? Fona para ne zaman girdi? Hisse yükselirken fonun pozisyonu büyüyor muydu? Peki fiyat aşağı döndüğünde pozisyon ne oldu?
Ve belki de en önemli soru:
Müzik sustuğunda içeride kim kaldı?
Son dönemde açtığımız dosyalarda aslında tam olarak bunu yapıyoruz. ISKPL’de Atlas Portföy ve DFI’nin peşine düşmemizin, TDGYO’da fon ve şahıs hareketlerinin izini sürmemizin, Pusula Portföy fonlarında KTLEV, PASEU ve ODINE gibi hisselerin karşımıza çıkmasının nedeni bu.
Bazen bir fon raporunu açıyorsunuz, bakıyorsunuz; pek bir şey yok. Bir ay geriye gidiyorsunuz, birtakım hareketler görünüyor. İki ay daha geriye gidiyorsunuz, parçalar birbirine yaklaşmaya başlıyor. Üç ay geriye gidince eliniz istemsizce kahve fincanına uzanıyor:
“Allah Allah…”
Çünkü tek başına bakıldığında pek anlam ifade etmeyen rakamlar yan yana geldiğinde başka şeyler anlatmaya başlıyor. Fonun büyüklüğünü bir tarafa, para girişlerini diğer tarafa, alınan lotları önünüze, hissenin fiyat grafiğini de masanın öbür ucuna koyuyorsunuz.
Hepsini aynı masaya oturtunca herkes birbirini tanıyor.
Tabii burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Bir fonun bir hisseyi alması son derece olağan. Çok miktarda alması da tek başına olağan dışı bir durumun kanıtı değil. Fonun pozisyonunu artırdığı dönemde hissenin yükselmesi de kendi başına herhangi bir usulsüzlük anlamına gelmez.
Biz mahkeme değiliz, kimse hakkında hüküm vermiyoruz.
Biz sadece düğünde kimin kiminle dans ettiğine bakıyoruz.
Ama bazen dans pisti gerçekten kalabalık oluyor. Özellikle müzik sustuğunda kimin ayakta, kimin sandalyesiz kaldığı çok daha iyi görülüyor.
Çünkü borsada yükseliş dönemleri biraz düğün salonuna benziyor. Müzik çalarken kimse sandalye saymıyor. Herkes oynuyor; hisse yükseliyor, fon getirisi yükseliyor, yeni yatırımcı geliyor, fon büyüyor. Sonra müzik birden kesiliyor ve herkes oturacak bir sandalye arıyor.
Bir bakıyorsunuz:
Yatırımcı çok, sandalye az.
İşte bundan sonra “Fonların İzinde” dosyalarında yalnızca hangi fonun hangi hisseyi taşıdığına bakmak yeterli olmayacak. Paranın izini de süreceğiz. Para ne zaman fona girdi, fon ne zaman hisseye girdi, pozisyon hangi dönemde büyüdü, aynı tarihlerde fiyat ne yaptı ve düşüş başladığında pozisyonda ne değişti?
Çünkü bunların her biri tek başına küçük bir bilgi. Asıl hikâye, tarihleri ve rakamları yan yana koyduğumuzda ortaya çıkıyor.
Bizim borsada güneşi herkes sever. Güneşli havada herkes iyi yatırımcıdır; grafikler yukarı giderken herkes Warren Buffett olmaya adaydır.
Asıl hüner hava karardığında başlar.
O zaman fon raporlarını açarsınız, lotları sayarsınız, tarihleri yan yana koyarsınız. Dün kimlerin aldığını, bugün kimlerin taşıdığını, para girişinin hangi dönemde hızlandığını ve fiyatın aynı tarihlerde nasıl hareket ettiğini incelersiniz.
Ve bazen güneşli günlerde göremediğiniz şeyleri karanlıkta görürsünüz.
Yazının başındaki söze dönelim:
“Karanlıklar olmasa güneşi nasıl biliriz?”
Biz de borsa lisanıyla küçük bir ek yapalım:
Tabanlar olmasa, o tavanları kimin yaptığını nereden merak edecektik?
