Hazırlayan: Buğra Sönmez | Konu: TCMB’nin Pas Geçmesi, Halkbank Uzlaşması ve Tarihi Enerji Krizi
28 Şubat’ta başlayan ve tüm Körfez’i içine alan bölgesel savaş, enerji ve emtia piyasalarında 1973 ambargosunu aratmayan bir krize dönüşmüş durumda. Bir yanda 110 doları aşan petrol ve IEA’nın tarihindeki en büyük rezerv müdahalesi, diğer yanda içeride TCMB’nin “bekle-gör” stratejisiyle faizi %37’de sabit tutması haftanın final gününe damga vuruyor.
🇹🇷 YURT İÇİ PİYASALAR: TCMB Kararı, Bilanço ve Makro Veriler
Dün BIST 100 endeksi, güne yatay bir başlangıç yaptıktan sonra öğle saatlerinde 13.441 seviyelerine kadar tırmandı. Ancak TCMB’nin faiz kararı sonrasında bankacılık endeksinde görülen negatif ayrışmanın etkisiyle kapanışa doğru geri çekilerek günü %0,65 oranında kazançla 13.286,12 puandan tamamladı.
Piyasa Performansı ve Hisse Dinamikleri:
- Hacim ve Getiriler: İşlem hacmi 144,7 milyar TL’den 175,4 milyar TL‘ye yükseldi. Endekste haftalık kazanç %1,58 olurken, aylık kayıp %3,70, yılbaşından bu yana kazanç ise %17,98 olarak kaydedildi.
- Kazandıranlar: SASA (%10,0), TUREX (%10,0) ve KLRHO (%9,98) günün en çok kazandıran şirketleri oldu.
- Endekse Puan Katkısı: TUPRS (+46,49 puan), KLRHO (+18,28 puan) ve BIMAS (+17,10 puan) endeksi yukarı taşıyan ana aktörlerdi.
- Sektörler: BIST Kimya Petrol Plastik (XKMYA) %5,45 ve BIST Sanayi (XUSIN) %1,75 artarken, BIST Mali (XUMAL) %0,26 gibi sınırlı bir kazanç elde etti.
🏦 TCMB Faiz Kararı ve Para Politikası
TCMB, Mart ayı PPK toplantısında beklentilere paralel olarak politika faizini %37,00 seviyesinde sabit tuttu. Gecelik Borç Verme faizi %40,0, Gecelik Borç Alma faizi ise %35,5’te bırakıldı.
- Karar Metni Mesajları: Jeopolitik belirsizliklerin, küresel risk iştahındaki bozulmanın ve enerji fiyatlarındaki artışın maliyet kanalı üzerinden enflasyona etkisinin yakından takip edildiği vurgulandı. Enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşunun sıkılaştırılabileceği sinyali verildi.
📊 Yoğun Veri Akışı ve Makro Gelişmeler
- Cari Açık Şoku: Ocak ayında cari denge, 4,8 milyar dolarlık beklentiyi aşarak 6,8 milyar USD açık verdi (son 9 ayın en yüksek ikinci açığı). Dış ticaret açığı 7 milyar USD, birincil gelir dengesi 2,2 milyar USD açık verirken, hizmet dengesi 2,6 milyar USD fazla verdi. Doğrudan yatırımlardan net giriş sadece 22 milyon USD olurken, 12 aylık yıllıklandırılmış doğrudan yatırım girişi 2,7 milyar USD ile son 20 yılın en düşük seviyesine indi. Portföy girişleri ise 8,4 milyar USD oldu.
- Dış Borç Stoku: 2025’in 4. çeyreğinde brüt dış borç stoku %4 artarak 519,9 milyar USD’ye çıktı. (Kısa vadeli: 167,4 milyar, Uzun vadeli: 352,6 milyar USD). Borcun %48,1’i USD, %29,7’si EUR, %12’si TL cinsinden.
- Sanayi Üretimi: Ocak ayında aylık %1,8, yıllık %2,8 daraldı. İmalat %3,4, sermaye malı %3,9, ara malı %4,2, dayanıklı tüketim malı %6,9 daralırken; yüksek teknoloji üretimi %5,8, enerji %2,1 arttı.
- Perakende Satışlar: Ocak’ta aylık %2,4, yıllık %18,8 güçlü büyüme kaydetti. Bilgisayar/iletişim grubu %6,9 büyüme ile lider oldu.
- Haftalık Para ve Banka İstatistikleri: Yabancı yatırımcı 6 Mart haftasında 755,6 milyon USD hisse senedi ve 1 milyar 725 milyon USD DİBS sattı. TCMB brüt rezervleri 12,8 milyar USD azalarak 197,5 milyar USD’ye geriledi. Swap hariç net rezervler 13,8 milyar USD azalışla 65 milyar USD’ye indi. Yurt içi DTH hesapları (parite arındırılmış) 233 milyon USD arttı (diğer bir veri seti 2,66 milyar USD brüt azalışa işaret ediyor). KKM bakiyesi 87 milyon TL azaldı.
- İhracat İklimi: İSO Şubat ayı endeksi değişmeyerek 52,1 seviyesinde kaldı (26 aydır 50 eşiği üzerinde). En güçlü üretim artışı Çin’de kaydedildi.
🏢 Şirket, Ticaret ve Sosyal Gündem
- Halkbank’ta Tarihi Uzlaşma: ABD’de 2019’dan beri süren ceza davası uzlaşmayla sonuçlandı. Federal yargıç Richard Berman, dava dosyasını 90 günlüğüne durdurdu. Bu sürede bankanın şartlara uyumu beklenecek.
- Tarım ve Gübre Hamlesi: Tarım Bakanlığı, Hürmüz krizi nedeniyle 2016’dan beri yasak olan amonyum nitrat gübresine yeniden izin verdi. Ticaret Bakanlığı ise antrepolardaki üre gübresinin transitine ve ihracına yasak getirdi.
- Irak Petrolü: Irak Petrol Bakanı Hayan Abdülgani, güneydeki aksamalar sonrası günlük 200 bin varili kamyonlarla taşımaya başladıklarını ve Kerkük-Ceyhan hattı için Türkiye ile yeni bir anlaşma istediklerini açıkladı.
- Demografi: 65 yaş ve üzeri nüfus son 5 yılda %20,5 artarak 9 milyon 583 bin kişiye (%11,1 pay) ulaştı. Ortanca yaş 34,9’a çıktı.
- Emekli İkramiyeleri: Cumhurbaşkanı Erdoğan, ikramiyelerin bayram öncesi, maaşların ise 14 Mart’tan itibaren ödeneceğini duyurdu. Ticaret Bakanı Bolat, Fransa Dış Ticaret Bakanı Forissier ile yatırım ortaklığı mutabakatına vardı.
🌍 KÜRESEL GÜNDEM: Enerjide Olağanüstü Hâl ve Savaşın Derinleşen Faturası
Orta Doğu’da kriz boyut atladı. Brent petrol 110 doları test ederken, enerji arzı güvenliği için küresel çapta benzeri görülmemiş adımlar atılıyor.
🛢️ Tarihin En Büyük Enerji Müdahalesi
- IEA’dan 400 Milyon Varil Kararı: Uluslararası Enerji Ajansı, fiyatları dizginlemek için tarihin en büyük müdahalesini onayladı. 400 milyon varillik stratejik petrol piyasaya sürülecek (Türkiye 11,6 milyon varil katkı sağlayacak).
- Aramco ve Arz Kesintileri: Saudi Aramco CEO’su Amin Nasser, krizi “bölgenin karşılaştığı en büyük kriz” olarak tanımladı ve bugüne kadar 180 milyon varillik dev bir kesinti yaşandığını belirtti. Aramco, baz temettü ödemesini %3,5 artırarak 21,9 milyar dolara çıkardı ve 3 milyar dolarlık geri alım programı açıkladı. Bahri şirketi Kızıldeniz sevkiyatı için 6 dev tanker kiraladı.
- Körfez’de Kesintiler: Irak 2,9 milyon, Suudi Arabistan 2-2,5 milyon, BAE 500-800 bin, Kuveyt 500 bin varil üretim kıstı. Bahreynli BAPCO mücbir sebep ilan etti.
- Alternatif Rotalar ve Çin: Kpler ve TankerTrackers verilerine göre İran, savaşın başından beri boğazdan 11,7 – 12 milyon varil petrolü Çin’e ulaştırdı.
- ABD’den Petrol Hamleleri: ABD Yönetimi, petrol fiyatlarındaki artışı geçici olarak niteledi. Trump yönetimi, gemi taşımacılığındaki Jones Yasası’na 30 günlük esneklik getirmeyi planlıyor. Ayrıca 12 Mart öncesi denize açılan Rus petrol tankerleri için 30 günlük alım lisansı yayımlandı.
⚔️ Savaş Alanında Gelişmeler ve Mayın Krizi
- Hürmüz’de Mayın Gerilimi: CNN ve CBS, İran’ın küçük teknelerle boğaza mayın döşediğini raporladı. CENTCOM, 28 mayın gemisini batırdığını duyurdu. İran (Mecit Takht Ravançi) iddiaları yalanlarken, Yeni Dini Lider Ayetullah Mücteba Hamaney boğazın kapalı kalması gerektiğini savundu.
- Trump’ın Çelişkili Mesajları: Trump, “Savaşın büyük ölçüde tamamlandığını, İran’da vurulacak bir şey kalmadığını” ve “ne zaman bitmesini istersem o zaman biter” dese de; mayınlar kalkmazsa 20 kat daha büyük bir saldırı ve Hürmüz/Harg Adası’nın ele geçirilmesi tehdidinde bulundu.
- Maliyetler ve Talepler: Pentagon ilk 2 günkü mühimmat maliyetini 5,6 milyar dolar olarak, BM ise savaşın günlük faturasını 1 milyar dolar olarak açıkladı. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ise barış için 3 şart sundu: Meşru hakların tanınması, tazminat ve uluslararası güvenlik garantisi. ABD’nin ise İsrail’den “enerji tesislerini vurmamasını” talep ettiği (Axios) bildirildi. İran Dışişleri Bakanı Arakçi ise durumu “1973, 1979 ve 1990 krizlerinin toplamından büyük” olarak niteledi.
🏛️ Küresel Ekonomi ve Veriler
- ABD Verileri: Şubat ayı TÜFE aylık %0,3, yıllık %2,4 ile beklentilere paralel geldi (Gıda %0,4, Enerji %0,6 arttı). ABD ayrıca Çin, AB, Hindistan, Japonya dahil 16 büyük ticaret ortağına 301. Madde kapsamında ticaret soruşturması başlattı.
- Avrupa Merkez Bankaları: Avrupa swap piyasaları, artan enerji maliyetleriyle ECB’nin bu yıl en az iki faiz artırımını %100, BoE’nin bir artırımını %50 ihtimalle fiyatlıyor.
- Almanya Zayıflıyor: Sanayi üretimi Ocak’ta aylık %0,5, yıllık %1,2 geriledi (Metal üretimi -%12,4). Fabrika siparişleri %11,1 ile son 2 yılın en sert düşüşünü yaşadı.
💡 BUGÜNÜN STRATEJİSİ VE BEKLENTİLER
- BIST 100 Açılış: ABD’nin petrol yaptırımlarını hafifletme adımları, IEA’nın hamlesi ve Trump’ın ılımlı söylemleriyle endeksin güne alıcılı bir başlangıç yapması bekleniyor. Ancak jeopolitik akıştaki anlık değişimler gün içi volatiliteyi zirvede tutacaktır.
- Veri Gündemi: İçeride bugün TCMB Piyasa Katılımcıları Anketi takip edilecek. Küresel tarafta ise Birleşik Krallık GSYİH, Euro Bölgesi Sanayi Üretimi, ABD GSYİH, Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) ve Açık İş Sayıları (JOLTS) izlenecek.
- Yaklaşan Ajanda: 20 Mart (FTSE endeks değişiklikleri), 31 Mart-2 Nisan (Trump’ın Çin ziyareti), 1 Nisan (CHP kurultay davası).
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. TCMB faiz kararında ne yaptı?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Mart ayı Para Politikası Kurulu toplantısında politika faizini beklentilere paralel şekilde %37 seviyesinde sabit tuttu. Karar metninde özellikle jeopolitik riskler ve enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisinin yakından takip edildiği vurgulandı.
2. Petrol fiyatları neden bu kadar yükseldi?
Orta Doğu’da yaşanan savaş ve özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik riskleri petrol arzına yönelik endişeleri artırdı. Bu gelişmelerle birlikte **Brent Petrol fiyatı 110 dolar seviyesini test etti. Enerji sevkiyatının aksaması küresel arz endişelerini büyüttü.
3. IEA neden petrol rezervlerini piyasaya sürüyor?
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yükselen petrol fiyatlarını dengelemek ve küresel arz şokunu azaltmak için 400 milyon varillik stratejik petrol rezervini piyasaya sürme kararı aldı. Bu karar ajansın tarihindeki en büyük müdahalelerden biri olarak görülüyor.
4. Hürmüz Boğazı neden bu kadar kritik?
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20’sinin geçtiği stratejik bir enerji koridoru. Boğazda yaşanabilecek bir kapanma veya güvenlik sorunu, küresel enerji fiyatlarında çok hızlı yükselişlere neden olabiliyor.
5. Enerji krizi Türkiye ekonomisini nasıl etkiler?
Petrol fiyatlarındaki yükseliş Türkiye için üç ana risk yaratır:
- Enflasyonun artması
- Cari açığın büyümesi
- Enerji maliyetlerinin yükselmesi
Genel hesaplamalara göre petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artış, Türkiye’de enflasyonu yaklaşık 1–1,3 puan yukarı çekebiliyor.
6. Halkbank davasında ne oldu?
Halkbank ile ABD’de devam eden dava sürecinde uzlaşma sağlandı ve dosya 90 günlüğüne durduruldu. Bu süre boyunca bankanın anlaşma şartlarına uyumu değerlendirilecek.
7. BIST 100 bu gelişmelere nasıl tepki verdi?
BIST 100 endeksi jeopolitik risklere rağmen günü %0,65 yükselişle tamamladı. Ancak özellikle bankacılık hisselerinde faiz kararı sonrası negatif ayrışma görüldü.
8. Küresel enerji krizinin geçmişte benzeri var mı?
Uzmanlar mevcut krizi sıklıkla **1973 Petrol Krizi ile karşılaştırıyor. O dönemde de Orta Doğu kaynaklı arz şoku petrol fiyatlarında sert yükselişlere ve küresel enflasyona yol açmıştı.
