NATO zirveleri çoğu zaman uzun bildiriler, diplomatik cümleler ve kamuoyunun kolay kolay hatırlamayacağı açıklamalarla sona erer. Ancak bu kez durum farklıydı. Ankara’da gerçekleşen zirvenin en dikkat çekici başlığı, Türkiye ile ABD arasında yıllardır süregelen F-35 ve CAATSA krizine ilişkin verilen mesajlar oldu.
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Türkiye’ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılması yönünde çalışma yapılacağını açıklaması ve F-35 programına dönüş ihtimalini gündeme getirmesi sıradan bir diplomatik nezaket cümlesi değildir. Aynı şekilde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, “Verilen sözlerin tutulmasını bekliyoruz.” açıklaması da Ankara’nın artık beklenti değil, somut adım görmek istediğini ortaya koymaktadır.
Aslında bugün konuşulan mesele yalnızca birkaç savaş uçağından ibaret değildir.
Konu, NATO’nun ikinci büyük ordusuna sahip Türkiye’nin Batı ittifakı içerisindeki stratejik konumu ve Washington’un Ankara’ya bakışının yeniden şekillenip şekillenmeyeceğidir.
Hatırlayalım…
Türkiye, F-35 programının sadece müşterisi değildi. Aynı zamanda üretici ortaklarından biriydi. Türk savunma sanayii yüzlerce parçayı üretiyor, milyarlarca dolarlık ekonomik katkı sağlıyordu. Ancak S-400 hava savunma sistemi alımının ardından Türkiye programdan çıkarıldı, ardından CAATSA yaptırımları devreye sokuldu.
O gün birçok kişi bunun kalıcı bir kopuş olduğunu düşündü.
Fakat dünya değişti.
Rusya-Ukrayna savaşı Avrupa’nın güvenlik mimarisini değiştirdi. Orta Doğu’da artan gerilimler Türkiye’nin jeopolitik önemini daha da artırdı. Karadeniz’den Doğu Akdeniz’e, Kafkasya’dan Orta Doğu’ya kadar uzanan geniş coğrafyada Türkiye artık sadece bölgesel bir aktör değil, NATO’nun vazgeçilmez ülkelerinden biri olarak öne çıkıyor.
Bugün Washington’un Ankara’ya yaklaşımındaki değişimin temel nedeni de budur.
Çünkü Türkiye olmadan NATO’nun güney kanadını güçlü tutmak kolay değildir.
Trump’ın verdiği mesajlar işte bu gerçeğin kabul edildiğini gösteriyor.
Ancak diplomasi, verilen sözlerle değil, atılan imzalarla ölçülür.
Önümüzde hâlâ aşılması gereken önemli engeller bulunuyor. ABD Kongresi’nin yaklaşımı, CAATSA yaptırımlarının hukuki boyutu ve S-400 meselesinin nasıl çözüleceği henüz netleşmiş değil. Bu nedenle bugün yaşanan gelişmeleri kesin bir sonuç olarak değil, güçlü bir siyasi iradenin ilk işareti olarak okumak daha doğru olacaktır.
Türkiye açısından mesele yalnızca F-35 almak değildir.
Savunma sanayii üretim zincirine yeniden dahil olmak, hava kuvvetlerinin caydırıcılığını artırmak, NATO içindeki etkinliğini güçlendirmek ve ABD ile bozulan güven ilişkisini yeniden inşa etmek çok daha büyük kazanımlar anlamına geliyor.
Belki de en önemli soru şudur:
Yıllardır süren güvensizlik yerini gerçek bir stratejik ortaklığa bırakabilecek mi?
Uluslararası ilişkilerde dostluklar kadar çıkarlar da belirleyicidir. Bugün hem Washington’un hem de Ankara’nın ortak çıkarlarının yeniden kesiştiği bir döneme girildiği görülüyor.
Şimdi gözler açıklamalarda değil, atılacak somut adımlarda olacak.
Çünkü tarih bize şunu defalarca gösterdi:
Uluslararası siyasette en değerli şey verilen söz değil, tutulan sözdür.
