Küresel petrol piyasasında dengeler hızla değişiyor. JPMorgan analistlerine göre Hürmüz Boğazı’nda başlayan arz kesintisi, sevkiyat sürelerinin etkisiyle doğudan batıya doğru “zincirleme” bir krize dönüşüyor.
Akış Şokundan Stok Krizine Geçiş
JPMorgan’ın analizine göre küresel sistem artık sadece arz kesintisi değil, doğrudan stok tükenmesi riskiyle karşı karşıya.
Hürmüz Boğazı’ndan çıkan son tanker 28 Şubat’ta yola çıktı. Bu tarihten sonra tanker trafiği ciddi şekilde yavaşladı. İran’ın kontrollü geçiş stratejisi ise piyasadaki belirsizliği artırdı.
Analistlere göre bu kriz klasik bir arz şoku değil:
Etkiler aynı anda değil, sevkiyat sürelerine bağlı olarak kademeli şekilde yayılıyor.
İlk Darbeyi Asya Aldı
Basra Körfezi petrolüne en bağımlı bölge olan Asya, krizin ilk hissedildiği yer oldu.
• Körfez’den çıkan petrolün Asya’ya ulaşması 10–20 gün sürüyor
• Bu nedenle ilk etkiler Hindistan ve Kuzeydoğu Asya’da görüldü
Nisan ayında Güneydoğu Asya’da günlük 300 bin varillik talep daralması bekleniyor.
Mayısta bu rakamın 2 milyon varile, haziranda ise 3 milyon varilin üzerine çıkabileceği öngörülüyor.
Fiyat Şoku Talebi Baskılıyor
Brent petrol fiyatı mart ayında %49 artarak 108 dolar seviyesine yükseldi.
Artan fiyatlar sadece maliyetleri değil, talebi de aşağı çekiyor.
Filipinler’in enerji acil durumu ilan etmesi, krizin somut etkilerinden biri olarak öne çıkıyor.
Sırada Afrika ve Avrupa Var
JPMorgan’a göre kriz dalga dalga ilerliyor:
• Afrika: Nisan başı → günlük 250 bin varile kadar talep kaybı riski
• Avrupa: Nisan ortası → arzdan çok maliyet ve rekabet baskısı
Avrupa’da özellikle Asya ile LNG ve petrol rekabetinin fiyatları daha da yukarı çekmesi bekleniyor.
ABD’de Fiziksel Kriz Yok, Ama Fiyat Şoku Var
ABD’de yüksek yerli üretim sayesinde kısa vadede arz sıkıntısı beklenmiyor.
Ancak:
• Brent-WTI farkı devam ediyor
• Martta ABD petrolü %41 yükseldi
• Rafine ürün fiyatlarında bozulma riski artıyor
Yani ABD krizi “pompa fiyatı” üzerinden hissedecek.
Piyasalar Savaşın Gidişatına Kilitlendi
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran enerji altyapısına yönelik olası saldırıyı 6 Nisan’a ertelemesi piyasaları beklemeye aldı.
Piyasadaki iki senaryo net:
• Kısa sürede çözüm → petrol 80 dolar seviyesine geri çekilebilir
• Çatışma uzarsa → 200 dolar senaryosu masada
JPMorgan’a göre bu riskin gerçekleşme ihtimali %40. Bu durumda ABD’de benzin fiyatlarının galon başına 7 dolara çıkması mümkün.
