131 yatırım fonunun tasfiyesiyle sonuçlanan krizin ardından Ankara’da hazırlanan yasal düzenleme, yalnızca piyasadaki aktörleri değil denetimden sorumlu kamu görevlilerini de hedef alıyor. Ekonomi gazetesinin 3 Kasım tarihli, kaynaklara dayanan haberine göre ihmali veya suiistimali tespit edilen üst düzey bürokratlara görevden men yaptırımı uygulanması düşünülüyor. Taslağın madde metni henüz açıklanmadı, Meclis’e sevk takvimi de belli değil.
Son sözü DDK raporu söyleyecek
Düzenlemenin son hali, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın görevlendirdiği Devlet Denetleme Kurulu’nun (DDK) 131 fona ilişkin raporuyla netleşecek. Kapsamlı rapordan önce bir ön rapor sunulması, ihmali görülen kurumlar ile bürokratların ilk olarak bu metinde yer alabilmesi bekleniyor.
Hazırlık ekim başından beri sürüyor. Hürriyet’in haberine dayanan aktarıma göre yaklaşık 30 maddelik taslak yatırımcının korunması, SPK’nın erken müdahalesi ve caydırıcı yaptırımlar başlıklarında şekilleniyor. Metnin olgunlaştıktan sonra Cumhurbaşkanı’nın onayına sunulması planlanıyor.
SPK’nın yetkileri nasıl değişecek?
Kurulun geçici işlem yasağı koyma, varlıkları koruma altına alma ve portföy dondurma yetkilerinin genişletilmesi öngörülüyor. Mevcut kanunun 96. ve 101. maddeleri SPK’ya faaliyet sınırlama, işlem yasağı ve işlem limiti gibi araçlar zaten veriyor. Yeni çalışmanın bu tedbirlerin hangi koşulda ve hangi usulle alınacağını da netleştirmesi bekleniyor.
Hazırlığın dikkat çeken bir başka ayağı erken uyarı sistemi. Fon büyüklüğünün temel göstergelerle açıklanamayacak ölçüde artması, likidite oranlarının hızla düşmesi veya sığ hisselerde olağan dışı yoğunlaşma görülmesi sistemi tetikleyecek. Amaç, bu aşamada insan inisiyatifini azaltmak. Ayrıca bir risk merkezi kurulması ve yeni denetim mekanizmaları oluşturulması da gündemde.
Cezalar ve zararın tahsili
Manipülasyona yönelik idari ve adli cezaların artırılması, gerçek yatırımcı ile manipülatörü ayıracak düzenlemeler yapılması planlanıyor. Yatırımcı zararının doğrudan sorumlulardan tahsili için de hukuki altyapı kurulacak. Bugün piyasa dolandırıcılığında 5 yıla kadar hapis ve 10 bin güne kadar adli para cezası uygulanıyor. Çalışmada bu cezaların yükseltilmesi veya fonlara özgü manipülatif işlemlerin suç tanımına eklenmesi değerlendiriliyor.
İdari para cezalarında alt ve üst sınırların artırılması, cezanın ihlalin ekonomik büyüklüğüne göre belirlenmesi de seçenekler arasında. Hisse yoğun fonlarda ise hisse sınırlamaları ve alım satımda kademeli limitler gündemde.
Gözler 19 Ağustos–17 Eylül arasında
Tartışmanın odağında, savcılığın SPK’ya yazı gönderdiği 19 Ağustos ile tasfiye kararının alındığı 17 Eylül arasındaki dönem var. Gizli soruşturmayı kimlerin öğrendiği ve içeriden bilgi sızıp sızmadığı inceleniyor. DDK sızıntı tespit ederse ilgililer de soruşturma kapsamına alınacak. Bu başlık henüz bir tespit değil, inceleme konusu.
Adli süreç de bürokrasiye uzanmış durumda. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturmada, aralarında eski SPK yöneticileri ile görevdeki bir BDDK daire başkanının bulunduğu 6 şüpheli hakkında gözaltı kararı verildiği 3 Kasım’da duyuruldu. Şüpheliler hakkında kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmuyor.
Yatırımcıya doğrudan bir çözüm getirmiyor
Masadaki başlıkların büyük bölümü, benzer bir krizin tekrarını önlemeye dönük. Mevcut mağduriyetin ana zemini ise ayrı bir kanun. 27 Ekim’de yürürlüğe giren 7596 sayılı kanun çerçevesinde 1 milyon liraya kadar anapara ödemesi öngörülüyor.
30 Ekim’de başlayan ilk ara ödemeler Atlas, Pusula ve Tera Portföy’e ait 7 fonu kapsıyor; ilk aşamada 235 bin 705 yatırımcıya 29,3 milyar lira aktarılması planlanıyor. Yatırımcıların paylaştığı dekontlar ise yüksek anaparalı hesaplara en fazla 250 bin lira ödendiğini gösteriyor. Bu tutarlar nihai tasfiye bedeli değil.
Hâlâ açık olan sorular
Yaptırımın sınırları belirsiz: Görevden menin süresi, hangi unvanları kapsayacağı ve geçmişe dönük işleyip işlemeyeceği haberlerde yer almıyor. Gerçek yatırımcı ile manipülatörün hangi ölçütle ayrılacağı da belli değil. Erken uyarı sisteminin ne kadar otomatik çalışacağı ise madde metni açıklanmadan görülemeyecek. Bu nedenle DDK raporu, düzenlemenin kapsamı açısından belirleyici olacak.
