Borsada yatırım kararları her zaman şirket bilançolarına, finansal analizlere veya somut verilere dayanmıyor. Bazen bir yatırımcının anlattığı hikâye, başkalarının da aynı hisseye yönelmesi için yeterli olabiliyor. Kalp krizi geçiren bir hastanın anjiyo sırasında sayıkladığı hisseyi, aynı ekipteki sağlık çalışanlarının da satın alması, yatırım dünyasında sürü psikolojisinin ve yatırımcı davranışlarının nasıl şekillenebildiğini gösteren çarpıcı bir örnek.
Kalp krizi geçiren hastanın aklındaki tek şey hisse senediydi
Yıllar önce bir gece nöbetinde kalp krizi geçiren bir hasta, acil olarak anjiyoya alındı. Böyle durumlarda hastaların ailelerini, çocuklarını veya sevdiklerini sayıklaması alışılmadık bir durum değil. Ancak bu hastanın aklında bambaşka bir mesele vardı.
Hasta, “Hocam, borsada çok para kaybettim. Hayatımda ilk defa doğru hisseyi aldım. Zengin olacağım, beni kurtar!” diye sayıklıyordu.
Neyse ki hastanın tıkalı damarı stentle açıldı ve hasta kurtuldu. Ancak o gece yaşananlar, anjiyo ekibindeki bazı sağlık çalışanlarının yatırım kararlarını da etkileyecekti.
Hastanın inancı, sağlık çalışanlarını da etkiledi
Bir süre sonra anjiyo ekibindeki doktor, hemşire ve teknisyenlerden bazıları bir hisse senedi hakkında görüş sordu. Hisseyi satın almışlardı ancak fiyatı sürekli düşüyordu.
Hisseyi nereden buldukları sorulunca olayın arka planı ortaya çıktı. Meğer ekipteki herkes, o gece kalp krizi geçiren hastanın sayıkladığı hisseyi satın almıştı.
Düşünceleri basitti: Bir insan ölüm döşeğinde bile bu kadar inanarak aynı hisseden bahsediyorsa, mutlaka bildiği bir şey olmalıydı.
Oysa hastanın ne içeriden bilgisi vardı ne de şirket hakkında kapsamlı bir araştırma yapmıştı. Duyduğu hikâyeye ve hedef fiyatlara fazlasıyla inanmış sıradan bir yatırımcıydı.
Borsada yatırımcılar bazen neye yatırım yaptığını unutabiliyor
Olayı anlatan kişi, sağlık çalışanlarından birine neden hisseyi araştırmadan aldığını sorduğunda aldığı yanıt dikkat çekiciydi:
“Sen de o anjiyoda olsan sen de alırdın. Adamın kalbi durdu çalıştı o hisseyi sayıkladı!”
Bu cevap, yatırım kararlarında duyguların ve çevresel etkilerin ne kadar güçlü olabileceğini ortaya koyuyordu. Hastanın hisseye duyduğu inanç, ekipteki diğer kişilere de geçmişti. Ancak bu inancın arkasında şirketin finansal durumu, faaliyetleri veya geleceğine ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyordu.
Sürü psikolojisi yatırım kararlarını nasıl etkiliyor?
Borsada yatırımcılar bazen bir şirketi kendi başlarına araştırmak yerine başkalarının davranışlarını ve düşüncelerini referans alabiliyor. Bir kişinin hisseye güçlü biçimde inanması, çevresindekiler tarafından o kişinin özel bir bilgiye sahip olduğu şeklinde yorumlanabiliyor.
Oysa bir yatırımcının kendinden emin olması, seçtiği hisse senedinin yükseleceğini göstermez. Benzer şekilde, yüksek hedef fiyatlar veya güçlü beklentiler de tek başına yatırım kararını desteklemek için yeterli değildir.
Bu hikâyede hasta duyduğu hikâyeye, anjiyo ekibindeki sağlık çalışanları ise hastanın inancına yatırım yaptı.
Borsada başkalarının fikirlerini dinlemek tek başına yanlış değildir. Ancak bir hisse senedini satın almadan önce şirketin finansal verilerini, faaliyetlerini, değerlemesini ve yatırım risklerini incelemek gerekir. Çünkü bir hisseye inanmak ile o hisseyi analiz ederek satın almak aynı şey değildir.















