SPK, halka arzlarda şirketin batmayacağını garanti eden veya halka arz fiyatının pahalı mı ucuz mu olduğuna karar veren kurum değildir. Halka arz fiyatı şirket ve aracı kurum tarafından belirlenir. Şirketin gerçek değerini ve batma riskini ise açıklanan finansal tablolara bakarak yatırımcı değerlendirmek zorundadır. Halka arza talep varsa patronlar her zaman pahalı arz etmeye çalışır ve bu yüzden arz fiyatı gerçek değerden önemli ölçüde uzaklaşabilir.
Türkiye Yerine Neden Pets.com Örneği?
Bizden bir örnek vermek yerine ABD’den örnek seçiyorum; çünkü Türkiye’den örnek vermek gereksiz tartışmalara yol açabilir.
Çarpıcı örneklerden biri Pets.com’dur. Şirket, Şubat 2000’de sadece 619 bin dolar toplam ciroya sahip olmasına rağmen yaklaşık 300 milyon dolar değerlemeyle halka arz edildi ve 82 milyon dolar kaynak topladı. Sonra 400 milyon dolara kadar yükseldi.
Ancak iş modeli sürdürülebilir değildi. 15 dolara aldığı kedi kumunu 10 dolara satıyor, kargo ücretini de kendisi ödüyor, reklama milyonlarca dolar harcıyordu. Yani satış yaptıkça zarar ediyordu. Halka arzdan sadece 9 ay sonra nakiti bitti ve battı.
Kısacası, dünyanın neresinde olursa olsun düzenleyici kurumların halka arz onayı vermesi, şirketin sağlam olduğu veya hissenin ucuz olduğu anlamına gelmez.
Büyüme Hikâyesi Kârlılığın Yerini Aldığında
Pets.com’dan çıkarılacak başka dersler de var. Halka arz sırasında kârlılık ve nakit akışı gibi klasik değerleme ölçütleri yerine; şirketin hitap ettiği pazarın büyüklüğü ve internet sitesinin ziyaretçi sayıları ön plana çıkarıldı. Ayrıca o dönemin yükselen yıldızı Amazon da halka arz öncesinde şirkete %54 ortak oldu. Ancak güçlü bir ortak, kötü bir iş modelini kurtarmaya yetmedi.
Şirket, brüt kâr marjı yalnızca %2-3 olan, yoğun rekabet içindeki kedi kumu ve hayvan yemi pazarındaydı. Halka arzdan gelen paranın 11 milyon dolarını reklama harcadı. 46 milyon dolara aldığı ürünleri 31 milyon dolara sattı. Yüksek operasyonel giderler ve yönetici maaşları da eklenince halka arzdan gelen kaynak hızla tükendi ve şirket sadece 9 ayda iflas etti.
İlk aylarda reklamların etkisi ve hızla artan ciro birçok yatırımcıyı cezbetti. Oysa bu büyüme zararına satışlarla sağlanıyordu. Buna rağmen hisse değeri bir ara 400 milyon dolara kadar yükseldi.
SPK’nın Görevi Şirketi Değil, Bilgiyi Denetlemektir
SPK’nın görevi, “Bu şirket iyi mi, kötü mü?”, “Bu fiyat pahalı mı, ucuz mu?” diye karar vermek değildir. Görevi; yatırımcının kararını verebilmesi için şirketle ilgili bilgilerin doğru, eksiksiz ve mevzuata uygun şekilde kamuya açıklanmasını sağlamaktır. Yani SPK, yatırım yapılacak şirketi değil, açıklanan bilgiyi denetler.
Amerika’da aynı işi SEC, Avrupa’da aynı işi ESMA yapar.
Son Söz: Halka Arz Onayı Yatırım Tavsiyesi Değildir
Bu nedenle düzenleyici kurumların halka arzı onaylaması; şirketin batmayacağı, halka arz fiyatının ucuz olduğu veya yatırımın kazandıracağı anlamına gelmez. Bu Amerika’da da böyledir, Avrupa’da da böyledir. Türkiye’deki sermaye piyasası mevzuatı da aynı temel anlayış üzerine kuruludur. Yatırım kararının sorumluluğu, nihayetinde yatırımcının kendisine aittir.
