Borsa İstanbul’da 2016 yılında piyasaların “Herif” adını taktığı gizemli bir oyuncu vardı.
Kim olduğu tam olarak bilinmiyordu. Ama yaptığı işlemler o kadar büyüktü ki hangi aracı kurumdan alım yaptığı, hangi hisselere girdiği, ne zaman satışa geçtiği piyasanın gündemine oturuyordu.
Hikâye kısa sürede Türkiye sınırlarını da aştı. Bloomberg, Mart 2016’da gizemli oyuncuyu “The Dude” olarak dünya piyasalarına taşıdı.
Hakkında farklı iddialar ortaya atıldı. Londra merkezli bir hedge fon üzerinden işlem yapan Hintli bir fon yöneticisi olduğu, Türkiye’de yaklaşık 1,5 milyar dolarlık pozisyon taşıdığı ve bazı günlerde yaptığı işlemlerin 450 milyon dolara yaklaştığı konuşuluyordu.
Ama “Herif” hikâyesini bugün bile önemli kılan onun kimliği değildi. Asıl mesele parasının büyüklüğüydü. Ve o paranın, işlem yaptığı piyasanın büyüklüğüne oranıydı.
BISTECH geldi, oyun değişti
Borsa İstanbul, 30 Kasım 2015’te Nasdaq teknolojisini kullanan BISTECH altyapısına geçti. Yeni sistem emirlerin çok daha hızlı işlenmesine imkân sağlarken algoritmik ve yüksek frekanslı işlemler açısından da Borsa İstanbul’da yeni bir dönem başlıyordu.
“Herif” efsanesinin iyice büyümesi de bu döneme rastladı.
Piyasadaki oyuncular gizemli yatırımcının izini aracı kurum dağılımlarından sürmeye çalışıyordu. Bir dönem özellikle Yatırım Finansman üzerinden geçen işlemlerin büyüklüğü dikkat çekmeye başladı.
22 Şubat 2016’da kurum üzerinden 486 milyon TL’lik alış gerçekleştiği, bunun aynı gün ikinci sırada bulunan Merrill Lynch’in alışlarının yaklaşık 15 katına ulaştığı haberleştirildi.
Artık piyasada sadece; “Herif kim?” sorusu sorulmuyordu. Çok daha önemli başka bir soru ortaya çıkmıştı:
Bu büyüklükte bir para, kendisinden çok daha küçük bir piyasaya girdiğinde ne olur?
Züccaciye dükkânında dans eden boğa
O dönem AK Portföy’den Kerem Baykal bu durumu “züccaciye dükkânındaki dev boğa” benzetmesiyle anlatmıştı. Ben bu benzetmeyi biraz daha ileri götüreyim: Züccaciye dükkânında dans eden bir boğa düşünün.
Her taraf porselen tabaklar, fincanlar, bardaklar ve vazolarla dolu. Rafların arası dar. Dükkân küçük. Ortada ise kocaman bir boğa.
Üstelik boğa koşmuyor. Saldırmıyor. Bir şeyleri kırmaya da çalışmıyor. Sadece dans ediyor. Fakat boğa dükkâna göre o kadar büyük ki ne kadar zarif dans etmeye çalışırsa çalışsın her hareketi rafları sallıyor.
Bir adım sağa atıyor, fincanlar titriyor. Sola dönüyor, vazolar sallanıyor. Geri çekiliyor, başka bir rafa dokunuyor. Boğanın kötü niyetli olması gerekmiyor.
Sorun boğanın davranışı değil, boğayla dükkân arasındaki büyüklük farkı.
Finans piyasalarında büyük para ile likidite arasındaki ilişki de tam olarak böyle.
Para aynı, dükkân farklı
Bir yatırımcının 50 milyon lirası, günlük 10 milyar liralık işlem yapılan bir hissede fazla iz bırakmayabilir. Aynı 50 milyon lirayı günlük 100 milyon liralık işlem hacmine sahip bir hisseye soktuğunuzda ise bütün denklem değişir.
Para aynı paradır; değişen dükkânın büyüklüğüdür.
Büyük yatırımcı almaya başladığında satış kademelerini tüketir. Aldıkça fiyat yukarı gider. Bir noktadan sonra artık piyasada oluşmuş fiyatlardan hisse alan yatırımcı olmaktan çıkar; kendi işlemleri fiyatın oluşmasına katkıda bulunmaya başlar.
Satarken de aynı durumun tersi yaşanır. Pozisyon çok büyük, karşısındaki alıcı miktarı sınırlıysa istediği zaman, istediği fiyattan çıkamaz. Satmaya başladıkça alış kademelerini tüketir. Sattıkça fiyat düşer.
Bir süre sonra kendi satışı kendi pozisyonunun değerini aşağı çekmeye başlar. İşte züccaciye dükkânında dans eden boğanın problemi de budur:
Dükkâna girmesi olaydır, içeride dönmesi olaydır, çıkması ise başlı başına olaydır.
Büyük para için asıl soru
Bu nedenle büyük bir fonun veya yatırımcının karşısındaki soru küçük yatırımcınınkinden farklıdır. Sadece; “Bu hisse ucuz mu?” diye soramaz.
Şunu da hesaplamak zorundadır: “Bu hisseyi alabilirim ama gerektiğinde nasıl satacağım?”
Çünkü ekranda gördüğümüz fiyat ile çok büyük bir pozisyonun gerçekten satılabileceği fiyat aynı şey olmayabilir. Bir hissede son işlem 100 liradan gerçekleşiyor diye elinizdeki milyonlarca lotun tamamını 100 liradan satabileceğinizin hiçbir garantisi yoktur.
Tam tersine, pozisyon büyüdükçe çıkış kapısının genişliği önem kazanmaya başlar. Kapı küçük, içerideki para büyükse sorun fiyat düştüğünde değil, çıkış başladığında ortaya çıkar.
Peki “Herif” gerçekten kimdi?
Piyasa uzun süre karşısında tek bir dev oyuncu bulunduğunu düşündü.
Londra merkezli bir hedge fon, Hintli bir fon yöneticisi ve Türkiye’de yaklaşık 1,5 milyar dolarlık pozisyon iddiaları gündeme geldi.
Ancak daha sonra Yatırım Finansman Genel Müdürü Şeniz Yarcan farklı bir ihtimale dikkat çekti. Piyasaların “Herif” dediği oyuncunun tek bir kişi olmayabileceğini, BISTECH sonrasında algoritmik işlem yapan birden fazla büyük yabancı fonun söz konusu olabileceğini söyledi.
Dolayısıyla “Herif”in gerçekte kim olduğu hikâyenin gizemli tarafı olarak kaldı. Fakat bizim açımızdan kim olduğundan daha önemli bir gerçek vardı:
Ortada, girdiği piyasanın büyüklüğüne göre çok büyük bir para vardı.
Ve o para hareket ettiğinde piyasanın bunu hissetmemesi mümkün değildi.
Aradan 10 yıl geçti
Bugün Borsa İstanbul, 2016 yılındaki Borsa İstanbul değil. Şirket sayısı arttı. Yatırımcı sayısı büyüdü. Teknoloji değişti. Daha önemlisi yatırım fonlarının büyüklüğü ve piyasadaki ağırlığı bambaşka seviyelere ulaştı.
Ama züccaciye dükkânında dans eden boğanın matematiği değişmedi.
Bugün mesele tek bir gizemli “Herif” bulmak değil. Asıl bakılması gereken, büyük paranın hangi küçük dükkânlarda dans ettiğidir.
Bir fon belirli bir hissede o hissenin fiili dolaşımına veya günlük işlem hacmine kıyasla çok büyük bir pozisyona ulaştığında 2016’da gördüğümüz matematik yeniden çalışmaya başlar. Bu nedenle bir fonda yalnızca;
“Hangi hisseleri taşıyor?”
sorusunu sormak yeterli değil. Şunu da sormak gerekiyor:
“Ne kadar taşıyor?”
Hatta bir adım daha ileri giderek;
“Taşıdığı bu pozisyon, hissenin kaç günlük normal işlem hacmine karşılık geliyor?”
sorusunu sormamız gerekiyor.
Alırken güzel, satarken zor
Çünkü düşük likiditeli bir hissede büyük pozisyon oluşturan fonun alımları fiyat üzerinde yukarı yönlü etki yaratabilir. Fon aldıkça hisse yükselir. Hisse yükseldikçe fonun performansı iyileşir. Performans iyileştikçe yeni yatırımcılar fona gelebilir.
Yeni para geldikçe fon tekrar alım yapabilir.
Ve böylece bir süre kendi kendisini besleyen bir döngü oluşabilir. Asıl problem para akışı tersine döndüğünde başlar. Yatırımcı fondan çıkmak ister. Fon çıkışları karşılamak için nakit yaratmak zorunda kalır. Nakit yaratmak için hisse satar. Fon sattıkça hisse düşer. Hisse düştükçe fonun performansı bozulur.
Performans bozuldukça fondan yeni çıkışlar gelebilir.
İşte o zaman dansın yönü değişir.
Boğa bu kez dükkândan çıkmaya çalışıyordur. Ve bazen büyük paranın en büyük problemi, bir hisseye nasıl gireceği değil, o hisseden nasıl çıkacağıdır.
Boğanın kötü niyetli olması gerekmiyor
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Büyük bir fonun veya yatırımcının fiyat üzerinde etkili olması, tek başına manipülasyon anlamına gelmez.
Boğanın porselenleri kırmak istemesi gerekmiyor. Boğa yalnızca dans ediyor olabilir.
Ama dükkân küçük, boğa çok büyükse, attığı her adımın çevresinde bir etkisi olacaktır. Bu nedenle yatırımcıların şirketlerin bilançosuna, kârlılığına ve değerlemesine bakarken başka verilere de dikkat etmesi gerekiyor:
- Hissenin fiili dolaşımı ne kadar?
- Günlük ortalama işlem hacmi ne?
- Fonlar bu hissenin ne kadarını taşıyor?
- Bu pozisyonlar birkaç fonun elinde mi yoğunlaşmış?
Ve belki de en önemlisi:
Bu fonlardan biri çıkmak isterse karşısında yeterince büyük bir kapı var mı?
Çünkü bilanço bize şirketi anlatır. Değerleme, fiyatın pahalı mı ucuz mu olduğu konusunda fikir verir. Ama kısa vadede bazen ikisi de fiyat hareketini açıklamaya yetmez.
Bazen fiyatın arkasında çok daha basit bir neden vardır:
Paranın büyüklüğü.
2016 yılında piyasa bu büyük paraya bir isim takmıştı: “Herif.”
Bugün Herif yok. Ama züccaciye dükkânları da boğalar da hâlâ var. Ve boğa dans etmeye başladığında unutmamak gerekiyor:
Likidite sınırlı, para çok büyükse; büyük para sadece piyasayı takip etmez, kısa vadede piyasanın kendisini de şekillendirir.
